Зырить аржан for Урок 30 BY: Біяграфія (мінулы час)

== Урок 30 BY: Біяграфія (мінулы час) ==

{{Навигация урок BY
|prev = Урок 29 BY: Святы і традыцыі
|next = Урок 31 BY: Цяперашні час (дзясловы I спражэння)
}}

== Введение ==

Мы часто рассказываем о своей жизни, о том, что было в прошлом: где мы родились, где учились, что делали раньше. Для этого нам нужно уметь использовать прошедшее время глаголов. На этом уроке мы изучим образование прошедшего времени в белорусском языке и научимся рассказывать биографии и автобиографии.

В белорусском языке прошедшее время глаголов образуется от основы инфинитива с помощью суффикса -л- и окончаний, указывающих на род и число. Это одна из важнейших грамматических тем, которая позволит вам свободно говорить о прошлом.

К концу урока вы сможете:
* образовывать прошедшее время глаголов;
* рассказывать о своей жизни и биографии;
* описывать события, которые произошли в прошлом;
* использовать прошедшее время в вопросах и отрицаниях;
* составлять связный рассказ о прошлом.

== Теория ==

=== Образование прошедшего времени ===

Прошедшее время глаголов в белорусском языке образуется от основы инфинитива с помощью суффикса -л- и родовых окончаний.

{| class="wikitable"
|+ Утварэнне мінулага часу
! Род / число !! Окончание !! Пример (работаць) !! Пример (гаварыць)
|-
| мужчынскі род (ён) || -ў || ён працаваў || ён гаварыў
|-
| жаночы род (яна) || -ла || яна працавала || яна гаварыла
|-
| ніякі род (яно) || -ла || яно працавала || яно гаварыла
|-
| множны лік (яны) || -лі || яны працавалі || яны гаварылі
|}

'''Важное правило:'''
* В мужском роде вместо окончания -л используется -ў (кроме глаголов, основа которых оканчивается на согласную: ''нёс'', ''вёз'').
* В женском, среднем роде и множественном числе используется -л- + окончание.

=== Спряжение глаголов в прошедшем времени ===

'''Глагол "працаваць" (работать)'''

{| class="wikitable"
|+ Мінулы час дзеяслова "працаваць"
! Местоимение !! Форма !! Пример
|-
| я (муж.) || працаваў || Я працаваў у школе.
|-
| я (жен.) || працавала || Я працавала ў школе.
|-
| ты (муж.) || працаваў || Ты працаваў учора?
|-
| ты (жен.) || працавала || Ты працавала ўчора?
|-
| ён || працаваў || Ён працаваў у офісе.
|-
| яна || працавала || Яна працавала ў бальніцы.
|-
| яно || працавала || Яно працавала добра.
|-
| мы || працавалі || Мы працавалі разам.
|-
| вы || працавалі || Вы працавалі ў суботу?
|-
| яны || працавалі || Яны працавалі на заводзе.
|}

'''Глагол "жыць" (жить)'''

{| class="wikitable"
|+ Мінулы час дзеяслова "жыць"
! Местоимение !! Форма !! Пример
|-
| я (муж.) || жыў || Я жыў у Мінску.
|-
| я (жен.) || жыла || Я жыла ў Гродне.
|-
| ты (муж.) || жыў || Ты жыў у Польшчы?
|-
| ты (жен.) || жыла || Ты жыла ў Польшчы?
|-
| ён || жыў || Ён жыў у вёсцы.
|-
| яна || жыла || Яна жыла ў горадзе.
|-
| яно || жыло || Яно жыло ў лесе.
|-
| мы || жылі || Мы жылі ў Беларусі.
|-
| вы || жылі || Вы жылі ў Расіі?
|-
| яны || жылі || Яны жылі ў Віцебску.
|}

=== Отрицание в прошедшем времени ===

Для отрицания в прошедшем времени используется частица ''не'' перед глаголом.

* ''Я не працаваў учора.'' – Я не работал вчера.
* ''Яна не жыла ў Мінску.'' – Она не жила в Минске.
* ''Мы не былі ў тэатры.'' – Мы не были в театре.
* ''Яны не вучыліся ў школе.'' – Они не учились в школе.

=== Вопросы в прошедшем времени ===

Для образования вопросов в прошедшем времени используется частица ''ці'' или интонация.

* ''Ці працаваў ты ўчора?'' – Работал ли ты вчера?
* ''Дзе ты жыў раней?'' – Где ты жил раньше?
* ''Калі ты прыехаў у Мінск?'' – Когда ты приехал в Минск?
* ''Ці была яна ў школе?'' – Была ли она в школе?

=== Глаголы движения в прошедшем времени ===

{| class="wikitable"
|+ Дзеясловы руху ў мінулым часе
! Инфинитив !! Я (муж.) !! Я (жен.) !! Мы / Яны
|-
| ісці (идти) || ішоў || ішла || ішлі
|-
| ехаць (ехать) || ехаў || ехала || ехалі
|-
| ляцець (лететь) || ляцеў || ляцела || ляцелі
|-
| прыйсці (прийти) || прыйшоў || прыйшла || прыйшлі
|-
| паехаць (поехать) || паехаў || паехала || паехалі
|}

=== Биография (образец) ===

'''Мая біяграфія (Моя биография):'''

''Я нарадзіўся ў Мінску ў 1995 годзе. Я жыў у Мінску да 18 гадоў. Потым я паехаў вучыцца ў Гродна. Я вучыўся ва ўніверсітэце 5 гадоў. Пасля ўніверсітэта я працаваў у кампаніі. У 2020 годзе я вярнуўся ў Мінск. Зараз я жыву і працую ў сталіцы. Я вельмі люблю свой горад.''

'''Біяграфія вядомага чалавека (Биография известного человека):'''

''Янка Купала – вядомы беларускі паэт. Ён нарадзіўся ў 1882 годзе. Ён жыў у вёсцы Вязынка. Янка Купала вучыўся ў школе, потым працаваў. Ён пісаў вершы і паэмы. Яго творы сталі класікай беларускай літаратуры. Ён памёр у 1942 годзе.''

=== Ключевые слова для биографии ===

{| class="wikitable"
|+ Ключавыя словы для біяграфіі
! Белорусский !! Русский перевод
|-
| нарадзіцца || родиться
|-
| жыць || жить
|-
| вучыцца || учиться
|-
| скончыць (школу, універсітэт) || окончить (школу, университет)
|-
| працаваць || работать
|-
| паехаць / пайсці || поехать / пойти
|-
| вярнуцца || вернуться
|-
| пазнаёміцца || познакомиться
|-
| стварыць || создать
|-
| напісаць || написать
|}

=== Вопросы о биографии ===

{| class="wikitable"
|+ Пытанні пра біяграфію
! Белорусский !! Русский перевод
|-
| Дзе ты нарадзіўся? || Где ты родился?
|-
| Дзе ты жыў раней? || Где ты жил раньше?
|-
| Дзе ты вучыўся? || Где ты учился?
|-
| Калі ты паехаў у Мінск? || Когда ты поехал в Минск?
|-
| Чым ты займаўся ў мінулым? || Чем ты занимался в прошлом?
|}

=== Диалоги о прошлом ===

'''Диалог 1'''

* ''– Дзе ты нарадзіўся?''
* ''– Я нарадзіўся ў Гомелі. А ты?''
* ''– Я нарадзіўся ў Мінску. Дзе ты жыў раней?''
* ''– Я жыў у Гомелі да 18 гадоў, потым паехаў у Мінск вучыцца.''
* ''– У якім універсітэце ты вучыўся?''
* ''– Я вучыўся ў БДУ.''

'''Диалог 2'''

* ''– Што ты рабіў у мінулыя выходныя?''
* ''– Я ездзіў да бацькоў у вёску. А ты?''
* ''– Я быў у музеі. Гэта было вельмі цікава.''
* ''– Які музей ты наведаў?''
* ''– Музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны.''

== Упражнения (5 заданий) ==

=== Задание 1. Поставьте глаголы в прошедшее время ===

Поставьте глаголы в прошедшее время (согласуйте с местоимением):

# Я (жыць) у Мінску.
# Яна (вучыцца) ва ўніверсітэце.
# Мы (працаваць) у кампаніі.
# Яны (паехаць) у Гродна.
# Ён (нарадзіцца) у 1990 годзе.

=== Задание 2. Переведите на белорусский язык ===

Переведите предложения на белорусский язык:

# Я родился в Витебске.
# Она жила в Польше.
# Мы учились в университете.
# Они работали на заводе.
# Ты был в театре вчера?

=== Задание 3. Ответьте на вопросы о своей биографии ===

Напишите полные ответы на вопросы:

# Дзе ты нарадзіўся / нарадзілася?
# Дзе ты жыў / жыла раней?
# Дзе ты вучыўся / вучылася?
# Што ты рабіў / рабіла ў мінулым годзе?
# Калі ты паехаў / паехала ў [назва горада]?

=== Задание 4. Составьте предложения из слов ===

Составьте правильные предложения на белорусском языке:

# Мінску / нарадзіўся / я / у.
# яна / універсітэце / вучылася / у.
# кампаніі / працавалі / мы / у.
# Віцебск / паехалі / яны / у.
# ці / ты / музеі / быў / у?

=== Задание 5. Напишите свою биографию ===

Напишите 7–10 предложений о своей жизни на белорусском языке (где вы родились, где жили, где учились, где работали, какие важные события были в вашей жизни). Используйте прошедшее время глаголов.

== Адказы (Ответы) ==

=== Ответы к заданию 1 ===

# Я жыў / жыла у Мінску.
# Яна вучылася ва ўніверсітэце.
# Мы працавалі у кампаніі.
# Яны паехалі у Гродна.
# Ён нарадзіўся у 1990 годзе.

=== Ответы к заданию 2 ===

# Я нарадзіўся / нарадзілася ў Віцебску.
# Яна жыла ў Польшчы.
# Мы вучыліся ва ўніверсітэце.
# Яны працавалі на заводзе.
# Ці быў / была ты ў тэатры ўчора?

=== Ответы к заданию 3 (примерные) ===

# Я нарадзіўся / нарадзілася ў Мінску.
# Я жыў / жыла раней у Гомелі.
# Я вучыўся / вучылася ў БДУ.
# У мінулым годзе я працаваў / працавала ў кампаніі.
# Я паехаў / паехала ў Мінск у 2020 годзе.

=== Ответы к заданию 4 ===

# Я нарадзіўся ў Мінску.
# Яна вучылася ва ўніверсітэце.
# Мы працавалі ў кампаніі.
# Яны паехалі ў Віцебск.
# Ці быў ты ў музеі?

=== Ответы к заданию 5 (примерный текст) ===

''Я нарадзіўся / нарадзілася ў Мінску ў 1998 годзе. Я жыў / жыла ў сталіцы да 18 гадоў. Потым я паехаў / паехала вучыцца ў Гродна. Я вучыўся / вучылася ва ўніверсітэце 4 гады. Пасля ўніверсітэта я вярнуўся / вярнулася ў Мінск. Я пачаў / пачала працаваць у кампаніі. У мінулым годзе я пазнаёміўся / пазнаёмілася з цікавымі людзьмі. Зараз я жыву і працую ў Мінску. Я задаволены / задаволена сваім жыццём.''

== Выводы ==

На этом уроке мы изучили прошедшее время глаголов на белорусском языке. Вы узнали:

* как образуется прошедшее время глаголов;
* родовые окончания (-ў, -ла, -лі);
* как использовать прошедшее время в утвердительных, отрицательных и вопросительных предложениях;
* как рассказывать о своей биографии и жизни;
* ключевые слова для биографического рассказа.

Особенно важно запомнить:
* мужской род: -ў (ён працаваў);
* женский род: -ла (яна працавала);
* множественное число: -лі (яны працавалі);
* частица ''не'' для отрицания;
* вопросительная частица ''ці''.

В следующем уроке мы начнём изучение настоящего времени глаголов I спряжения, что позволит вам более точно описывать текущие действия.

{{Навигация урок BY
|prev = Урок 29 BY: Святы і традыцыі
|next = Урок 31 BY: Цяперашні час (дзясловы I спражэння)
}}

[[Категория:Уроки белорусского языка]]