Урок 34 BY: Мінулы час - Revision history

Yaroslav at 06:23, 13 Грозника 2026

2026-07-13T06:23:19Z

← Older revision		Revision as of 06:23, 13 Грозника 2026
Line 21:		Line 21:
	== Теория ==		== Теория ==

	~~###~~ Образование прошедшего времени (повторение и углубление)		Образование прошедшего времени (повторение и углубление)

	Прошедшее время в белорусском языке образуется от основы инфинитива:		Прошедшее время в белорусском языке образуется от основы инфинитива:

	1. У глаголов на -ць основа = инфинитив без -ць.		1. У глаголов на -ць основа = инфинитив без -ць.
	2. Затем добавляется суффикс -л- и родовое окончание.		2. Затем добавляется суффикс -л- и родовое окончание.

Line 41:		Line 41:
	\|}		\|}

	~~###~~ Глаголы на -ваць, -аваць		Глаголы на -ваць, -аваць

	Глаголы с суффиксами -ва-, -ова-, -ева- имеют особенность: суффикс -ва- сохраняется во всех формах.		Глаголы с суффиксами -ва-, -ова-, -ева- имеют особенность: суффикс -ва- сохраняется во всех формах.
Line 64:		Line 64:
	\|}		\|}

	~~###~~ Глаголы с чередованием в прошедшем времени		Глаголы с чередованием в прошедшем времени

	Некоторые глаголы имеют чередования в основе при образовании прошедшего времени. Особенно это касается глаголов движения и некоторых других.		Некоторые глаголы имеют чередования в основе при образовании прошедшего времени. Особенно это касается глаголов движения и некоторых других.
Line 122:		Line 122:
	\|}		\|}

	~~###~~ Прошедшее время глаголов совершенного и несовершенного вида		Прошедшее время глаголов совершенного и несовершенного вида
			{\| class="wikitable"

	\|+ Ужыванне мінулага часу розных відаў		\|+ Ужыванне мінулага часу розных відаў
	! Вид !! Значение !! Пример		! Вид !! Значение !! Пример
Line 132:		Line 132:
	\|}		\|}

	~~###~~ Сравнение вида в прошедшем времени		Сравнение вида в прошедшем времени
			{\| class="wikitable"

	\|+ Параўнанне відаў у мінулым часе		\|+ Параўнанне відаў у мінулым часе
	! Несовершенный вид (процесс) !! Совершенный вид (результат) !! Русский перевод		! Несовершенный вид (процесс) !! Совершенный вид (результат) !! Русский перевод
Line 144:		Line 144:
	\|}		\|}

	~~###~~ Отрицание в прошедшем времени		Отрицание в прошедшем времени

	Частица ''не'' ставится перед глаголом в любой форме.		Частица ''не'' ставится перед глаголом в любой форме.
Line 152:		Line 152:
	* ''Мы не былі ў тэатры.'' – Мы не были в театре.		* ''Мы не былі ў тэатры.'' – Мы не были в театре.

	~~###~~ Наречия времени, используемые с прошедшим временем		Наречия времени, используемые с прошедшим временем
			{\| class="wikitable"

	\|+ Прыслоўі часу для мінулага часу		\|+ Прыслоўі часу для мінулага часу
	! Белорусский !! Русский перевод		! Белорусский !! Русский перевод
Line 172:		Line 172:
	\|}		\|}

	~~###~~ Рассказ о прошлом (образец)		Рассказ о прошлом (образец)

	''Мінулыя выходныя (Прошлые выходные):''		''Мінулыя выходныя (Прошлые выходные):''
Line 178:		Line 178:
	''Мінулыя выходныя былі вельмі цікавыя. У суботу я ўстаў рана. Я паснедаў і пайшоў у парк. Там я сустрэў свайго сябра. Мы пагулялі і пагаварылі. Потым мы пайшлі ў кафэ і папілі каву. Увечары я вярнуўся дадому і паглядзеў тэлевізар. У нядзелю я ездзіў да бацькоў. Яны былі рады мяне бачыць. Мы разам абедалі і размаўлялі. Гэта былі цудоўныя выходныя!''		''Мінулыя выходныя былі вельмі цікавыя. У суботу я ўстаў рана. Я паснедаў і пайшоў у парк. Там я сустрэў свайго сябра. Мы пагулялі і пагаварылі. Потым мы пайшлі ў кафэ і папілі каву. Увечары я вярнуўся дадому і паглядзеў тэлевізар. У нядзелю я ездзіў да бацькоў. Яны былі рады мяне бачыць. Мы разам абедалі і размаўлялі. Гэта былі цудоўныя выходныя!''

	~~###~~ Вопросы о прошлом		Вопросы о прошлом
			{\| class="wikitable"

	\|+ Пытанні пра мінулае		\|+ Пытанні пра мінулае
	! Белорусский !! Русский перевод		! Белорусский !! Русский перевод
Line 208:		Line 208:
	* ''– Вельмі цікавая! Я прачытаў яе за некалькі дзён.''		* ''– Вельмі цікавая! Я прачытаў яе за некалькі дзён.''

	== ~~Упражненні~~ (5 заданий) ==		== Упражнения (5 заданий) ==

	=== Задание 1. Поставьте глаголы в прошедшее время ===		=== Задание 1. Поставьте глаголы в прошедшее время ===

Yaroslav: Нова сторонка: == Урок 34 BY: Мінулы час == {{Навигация урок BY |prev = Урок 33 BY: Будучы час |next = Урок 35 BY: Загадны лад }} == Введение == Прошедшее время — это время, которое описывает действия, уже произошедшие в прошлом. Мы уже начали знакомство с этой темой в уроке 30, когда изучали би...

2026-07-03T16:10:07Z

Нова сторонка: == Урок 34 BY: Мінулы час == {{Навигация урок BY |prev = Урок 33 BY: Будучы час |next = Урок 35 BY: Загадны лад }} == Введение == Прошедшее время — это время, которое описывает действия, уже произошедшие в прошлом. Мы уже начали знакомство с этой темой в уроке 30, когда изучали би...

Нова сторонка

== Урок 34 BY: Мінулы час ==

{{Навигация урок BY
|prev = Урок 33 BY: Будучы час
|next = Урок 35 BY: Загадны лад
}}

== Введение ==

Прошедшее время — это время, которое описывает действия, уже произошедшие в прошлом. Мы уже начали знакомство с этой темой в уроке 30, когда изучали биографию. Теперь мы углубим наши знания и рассмотрим прошедшее время более подробно.

В белорусском языке прошедшее время образуется от инфинитива с помощью суффикса -л- и родовых окончаний. Важно помнить о чередованиях и особенностях образования форм у разных групп глаголов.

К концу урока вы сможете:
* образовывать прошедшее время от любых глаголов;
* использовать правильные родовые окончания (-ў, -ла, -ло, -лі);
* применять правила чередований в прошедшем времени;
* различать употребление прошедшего времени совершенного и несовершенного вида;
* строить рассказы о прошлых событиях.

== Теория ==

### Образование прошедшего времени (повторение и углубление)

Прошедшее время в белорусском языке образуется от основы инфинитива:

1. **У глаголов на -ць** основа = инфинитив без -ць.
2. Затем добавляется суффикс -л- и родовое окончание.

{| class="wikitable"
|+ Утварэнне мінулага часу (паўтарэнне)
! Род / число !! Окончание !! Пример (работаць) !! Пример (гаварыць)
|-
| мужчынскі род (ён) || -ў || ён працаваў || ён гаварыў
|-
| жаночы род (яна) || -ла || яна працавала || яна гаварыла
|-
| ніякі род (яно) || -ла || яно працавала || яно гаварыла
|-
| множны лік (яны) || -лі || яны працавалі || яны гаварылі
|}

### Глаголы на -ваць, -аваць

Глаголы с суффиксами -ва-, -ова-, -ева- имеют особенность: суффикс -ва- сохраняется во всех формах.

'''Рызыкаваць (рисковать)'''

{| class="wikitable"
|+ Мінулы час дзеяслова "рызыкаваць"
! Местоимение !! Форма !! Пример
|-
| я (муж.) || рызыкаваў || Я рызыкаваў.
|-
| я (жен.) || рызыкавала || Я рызыкавала.
|-
| ён || рызыкаваў || Ён рызыкаваў.
|-
| яна || рызыкавала || Яна рызыкавала.
|-
| яно || рызыкавала || Яно рызыкавала.
|-
| мы / вы / яны || рызыкавалі || Яны рызыкавалі.
|}

### Глаголы с чередованием в прошедшем времени

Некоторые глаголы имеют чередования в основе при образовании прошедшего времени. Особенно это касается глаголов движения и некоторых других.

'''Ісці (идти)'''

{| class="wikitable"
|+ Мінулы час дзеяслова "ісці"
! Местоимение !! Форма !! Пример
|-
| ён || ішоў || Ён ішоў у школу.
|-
| яна || ішла || Яна ішла дадому.
|-
| яно || ішло || Яно ішло па вуліцы.
|-
| яны || ішлі || Яны ішлі разам.
|}

'''Ехаць (ехать)'''

{| class="wikitable"
|+ Мінулы час дзеяслова "ехаць"
! Местоимение !! Форма !! Пример
|-
| ён || ехаў || Ён ехаў у Мінск.
|-
| яна || ехала || Яна ехала ў Гродна.
|-
| яны || ехалі || Яны ехалі на аўтобусе.
|}

'''Везці (везти)'''

{| class="wikitable"
|+ Мінулы час дзеяслова "везці"
! Местоимение !! Форма !! Пример
|-
| ён || вёз || Ён вёз груз.
|-
| яна || везла || Яна везла рэчы.
|-
| яны || везлі || Яны везлі прадукты.
|}

'''Несці (нести)'''

{| class="wikitable"
|+ Мінулы час дзеяслова "несці"
! Местоимение !! Форма !! Пример
|-
| ён || нёс || Ён нёс кнігі.
|-
| яна || несла || Яна несла сумку.
|-
| яны || неслі || Яны неслі рэчы.
|}

### Прошедшее время глаголов совершенного и несовершенного вида

|+ Ужыванне мінулага часу розных відаў
! Вид !! Значение !! Пример
|-
| Несовершенный вид || Длительное или повторяющееся действие в прошлом || Я чытаў кнігу ўвесь вечар.
|-
| Совершенный вид || Завершённое, однократное действие с результатом || Я прачытаў кнігу за вечар.
|}

### Сравнение вида в прошедшем времени

|+ Параўнанне відаў у мінулым часе
! Несовершенный вид (процесс) !! Совершенный вид (результат) !! Русский перевод
|-
| Я пісаў ліст. || Я напісаў ліст. || Я писал письмо. / Я написал письмо.
|-
| Яна рабіла заданне. || Яна зрабіла заданне. || Она делала задание. / Она сделала задание.
|-
| Мы глядзелі фільм. || Мы паглядзелі фільм. || Мы смотрели фильм. / Мы посмотрели фильм.
|}

### Отрицание в прошедшем времени

Частица ''не'' ставится перед глаголом в любой форме.

* ''Я не чытаў гэту кнігу.'' – Я не читал эту книгу.
* ''Яна не напісала ліст.'' – Она не написала письмо.
* ''Мы не былі ў тэатры.'' – Мы не были в театре.

### Наречия времени, используемые с прошедшим временем

|+ Прыслоўі часу для мінулага часу
! Белорусский !! Русский перевод
|-
| учора || вчера
|-
| пазаўчора || позавчера
|-
| нядаўна || недавно
|-
| раней || раньше
|-
| у мінулым годзе || в прошлом году
|-
| у мінулым месяцы || в прошлом месяце
|-
| тады || тогда
|}

### Рассказ о прошлом (образец)

''Мінулыя выходныя (Прошлые выходные):''

''Мінулыя выходныя былі вельмі цікавыя. У суботу я ўстаў рана. Я паснедаў і пайшоў у парк. Там я сустрэў свайго сябра. Мы пагулялі і пагаварылі. Потым мы пайшлі ў кафэ і папілі каву. Увечары я вярнуўся дадому і паглядзеў тэлевізар. У нядзелю я ездзіў да бацькоў. Яны былі рады мяне бачыць. Мы разам абедалі і размаўлялі. Гэта былі цудоўныя выходныя!''

### Вопросы о прошлом

|+ Пытанні пра мінулае
! Белорусский !! Русский перевод
|-
| Што ты рабіў учора? || Что ты делал вчера?
|-
| Дзе ты быў у мінулыя выходныя? || Где ты был в прошлые выходные?
|-
| Ці чытаў ты гэту кнігу? || Читал ли ты эту книгу?
|-
| Калі ты напісаў ліст? || Когда ты написал письмо?
|}

=== Диалоги о прошлом ===

'''Диалог 1'''

* ''– Што ты рабіла ўчора?''
* ''– Учора я была ў музеі. Я глядзела цікавую выставу.''
* ''– А хто яшчэ быў з табой?''
* ''– Са мной была мая сястра. Ёй вельмі спадабалася.''

'''Диалог 2'''

* ''– Ты чытаў гэту кнігу?''
* ''– Так, я чытаў яе ў мінулым месяцы.''
* ''– Яна цікавая?''
* ''– Вельмі цікавая! Я прачытаў яе за некалькі дзён.''

== Упражненні (5 заданий) ==

=== Задание 1. Поставьте глаголы в прошедшее время ===

Поставьте глаголы в прошедшее время (согласуйте с местоимением):

# Я (чытаць) кнігу учора.
# Яна (пісаць) ліст сябру.
# Мы (ехаць) у Мінск у мінулыя выходныя.
# Яны (рабіць) заданне ўвесь вечар.
# Ён (несці) цяжкую сумку.

=== Задание 2. Переведите на белорусский язык ===

Переведите предложения на белорусский язык:

# Я читал эту книгу в прошлом месяце.
# Она написала письмо вчера.
# Мы ездили в Минск на прошлой неделе.
# Ты делал задание весь вечер?
# Они не были в театре.

=== Задание 3. Ответьте на вопросы о прошлом ===

Напишите полные ответы на вопросы:

# Што ты рабіў / рабіла учора?
# Дзе ты быў / была ў мінулыя выходныя?
# Якую кнігу ты чытаў / чытала нядаўна?
# Калі ты напісаў / напісала ліст сябру?
# Ці быў / была ты ў Мінску?

=== Задание 4. Составьте предложения из слов ===

Составьте правильные предложения на белорусском языке:

# кнігу / чытаў / учора / я.
# ліст / яна / напісала / сябру.
# Мінск / мы / мінулыя / ехалі / выходныя / у.
# заданне / рабілі / яны / вечар / увесь.
# тэатры / былі / яны / не / у.

=== Задание 5. Напишите рассказ о прошлых выходных ===

Напишите 7–10 предложений о том, что вы делали в прошлые выходные. Используйте прошедшее время глаголов и слова: ''у суботу'', ''у нядзелю'', ''учора'', ''пазаўчора'', ''раніцай'', ''увечары''.

== Адказы (Ответы) ==

=== Ответы к заданию 1 ===

# Я чытаў / чытала кнігу учора.
# Яна пісала ліст сябру.
# Мы ехалі ў Мінск у мінулыя выходныя.
# Яны рабілі заданне ўвесь вечар.
# Ён нёс цяжкую сумку.

=== Ответы к заданию 2 ===

# Я чытаў гэту кнігу ў мінулым месяцы.
# Яна напісала ліст учора.
# Мы ездзілі ў Мінск на мінулым тыдні.
# Ты рабіў заданне ўвесь вечар?
# Яны не былі ў тэатры.

=== Ответы к заданию 3 (примерные) ===

# Учора я працаваў / працавала і чытаў / чытала кнігу.
# У мінулыя выходныя я быў / была на дачы.
# Нядаўна я чытаў / чытала цікавы раман.
# Я напісаў / напісала ліст сябру ў панядзелак.
# Так, я быў / была ў Мінску мінулым летам.

=== Ответы к заданию 4 ===

# Учора я чытаў кнігу.
# Яна напісала ліст сябру.
# Мы ехалі ў Мінск у мінулыя выходныя.
# Яны рабілі заданне ўвесь вечар.
# Яны не былі ў тэатры.

=== Ответы к заданию 5 (примерный текст) ===

''Мінулыя выходныя былі вельмі добрыя. У суботу я ўстаў позна. Раніцай я чытаў кнігу і піў каву. Потым я пайшоў у парк і сустрэў там сябра. Мы гулялі і размаўлялі. Увечары я глядзеў тэлевізар. У нядзелю я ездзіў да бацькоў. Яны былі вельмі рады. Мы разам абедалі і гутарылі. Увечары я вярнуўся дадому. Гэта былі цудоўныя выходныя!''

== Выводы ==

На этом уроке мы углубили знания о прошедшем времени глаголов в белорусском языке. Вы узнали:

* как образуется прошедшее время от глаголов с суффиксами -ва-, -ова-, -ева-;
* особенности образования прошедшего времени у глаголов движения (ісці, ехаць, несці, везці);
* разницу в употреблении совершенного и несовершенного вида в прошедшем времени;
* как использовать отрицание и наречия времени с прошедшим временем;
* как рассказывать о прошлых событиях.

Особенно важно запомнить:
* мужской род: -ў (ён чытаў);
* женский род: -ла (яна чытала);
* средний род: -ла (яно чытала);
* множественное число: -лі (яны чыталі);
* глаголы движения имеют особые формы (ішоў, ехаў, вёз, нёс);
* совершенный вид обозначает результат, несовершенный — процесс.

В следующем уроке мы перейдём к изучению повелительного наклонения (загаднага ладу), которое используется для выражения приказов, просьб и пожеланий.

{{Навигация урок BY
|prev = Урок 33 BY: Будучы час
|next = Урок 35 BY: Загадны лад
}}

[[Категория:Уроки белорусского языка]]