Yaroslav: Нова сторонка: == Урок B1.13: Беларуская мова і культура == {{Навигация урок BY B1 |prev = Урок B1.12: Наш універсітэт / факультэт |next = Урок B1.14: Прафесія і кар'ерныя магчымасці }} == Уводзіны == Беларуская мова і культура — гэта душа беларускага народа. Яны перадаюць гісторыю, традыцыі, к...

2026-07-05T09:12:34Z

Нова сторонка: == Урок B1.13: Беларуская мова і культура == {{Навигация урок BY B1 |prev = Урок B1.12: Наш універсітэт / факультэт |next = Урок B1.14: Прафесія і кар'ерныя магчымасці }} == Уводзіны == Беларуская мова і культура — гэта душа беларускага народа. Яны перадаюць гісторыю, традыцыі, к...

Нова сторонка

== Урок B1.13: Беларуская мова і культура ==

{{Навигация урок BY B1
|prev = Урок B1.12: Наш універсітэт / факультэт
|next = Урок B1.14: Прафесія і кар'ерныя магчымасці
}}

== Уводзіны ==

Беларуская мова і культура — гэта душа беларускага народа. Яны перадаюць гісторыю, традыцыі, каштоўнасці і светапогляд беларусаў. На гэтым уроку мы разгледзім гісторыю беларускай мовы, яе сучасны стан, беларускую культуру, літаратуру, мастацтва і музыку.

Беларуская мова належыць да ўсходнеславянскай групы моў. Яна мае багатую гісторыю і з'яўляецца дзяржаўнай мовай Рэспублікі Беларусь разам з рускай. Беларуская культура адметная сваёй самабытнасцю, гасціннасцю і глыбокімі традыцыямі.

Да канца ўрока вы зможаце:
* расказваць пра гісторыю беларускай мовы;
* апісваць сучасны стан мовы;
* называць беларускія культурныя каштоўнасці;
* гаварыць пра беларускую літаратуру, мастацтва і музыку;
* разумець значэнне мовы і культуры для нацыянальнай ідэнтычнасці.

== Тэорыя ==

=== Гісторыя беларускай мовы ===

{| class="wikitable"
|+ Гісторыя беларускай мовы
! Перыяд !! Падзеі
|-
| Старажытнарускі перыяд (X–XIII стст.) || Фарміраванне ўсходнеславянскіх дыялектаў
|-
| Старабеларускі перыяд (XIV–XVI стст.) || Росквіт мовы ў Вялікім Княстве Літоўскім, дзяржаўная мова, творчасць Скарыны
|-
| Новы перыяд (XIX–пач. XX ст.) || Фарміраванне сучаснай літаратурнай мовы, творчасць Купалы, Коласа
|-
| Савецкі перыяд (1919–1991) || Русіфікацыя, паступовае скарачэнне сфер выкарыстання
|-
| Сучасны перыяд (з 1991 г.) || Адраджэнне мовы, дзяржаўны статус, развіццё адукацыі на мове
|}

=== Беларуская мова сёння ===

{| class="wikitable"
|+ Беларуская мова сёння
! Характарыстыка !! Апісанне
|-
| Статус || Дзяржаўная мова Рэспублікі Беларусь
|-
| Колькасць носьбітаў || Каля 5 мільёнаў чалавек
|-
| Сферы выкарыстання || Адукацыя, літаратура, СМІ, інтэрнэт
|-
| Праблемы || Недастатковае выкарыстанне ў паўсядзённым жыцці
|}

=== Беларуская літаратура ===

{| class="wikitable"
|+ Беларуская літаратура
! Перыяд !! Прадстаўнікі !! Творы
|-
| XVI стагоддзе || Францыск Скарына || Біблія, прадмовы
|-
| XIX стагоддзе || Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч || «Пінская шляхта», «Вечарніцы»
|-
| XX стагоддзе || Янка Купала, Якуб Колас || «Мужыцкая доля», «Новая зямля»
|-
| XX стагоддзе (пазней) || Максім Багдановіч, Уладзімір Караткевіч || «Збор твораў», «Каласы пад сярпом тваім»
|}

### Беларускае мастацтва ===

{| class="wikitable"
|+ Беларускае мастацтва
! Від мастацтва !! Прадстаўнікі
|-
| Жывапіс || Марк Шагал, Міхаіл Савіцкі
|-
| Скульптура || Заір Азгур, Аляксей Глебаў
|-
| Архітэктура || Старажытныя замкі, касцёлы, сучасныя будынкі
|}

### Беларуская музыка ===

{| class="wikitable"
|+ Беларуская музыка
! Жанр !! Прадстаўнікі
|-
| Класічная || Уладзімір Мулявін, Алег Яноўскі
|-
| Народная || Ансамбль «Песняры», «Сябры»
|-
| Сучасная || SPALAX, N.R.M., Лявон Вольскі
|}

### Беларускія традыцыі ===

{| class="wikitable"
|+ Беларускія традыцыі
! Традыцыя !! Апісанне
|-
| Каляды || Святкаванне Рождества, калядныя песні
|-
| Купалле || Ноч з 6 на 7 ліпеня, вогнішчы, вянкі
|-
| Дажынкі || Свята ўраджаю ў канцы лета
|}

=== Прыклад расказу ===

'''Беларуская мова і культура (Белорусский язык и культура):'''

Беларуская мова мае багатую гісторыю. Яна пачынаецца са старажытнарускага перыяду, а ў XIV–XVI стагоддзях стала дзяржаўнай мовай Вялікага Княства Літоўскага. Францыск Скарына пераклаў Біблію на старабеларускую мову. У XIX–XX стагоддзях сфарміравалася сучасная літаратурная мова дзякуючы творчасці Янкі Купалы, Якуба Коласа і Максіма Багдановіча. Сёння беларуская мова з'яўляецца дзяржаўнай, але яе выкарыстанне скарачаецца. Беларуская культура багатая і разнастайная: літаратура, жывапіс, музыка, народныя традыцыі. Беларусы берагуць сваю культурную спадчыну. Я лічу, што мова і культура — гэта аснова нацыянальнай ідэнтычнасці.

=== Пытанні пра беларускую мову і культуру ===

{| class="wikitable"
|+ Пытанні пра беларускую мову і культуру
! Беларуская !! Рускі пераклад
|-
| Які статус мае беларуская мова? || Какой статус имеет белорусский язык?
|-
| Якія беларускія пісьменнікі вам вядомыя? || Какие белорусские писатели вам известны?
|-
| Што вы ведаеце пра беларускую музыку? || Что вы знаете о белорусской музыке?
|-
| Якія народныя традыцыі ёсць у Беларусі? || Какие народные традиции есть в Беларуси?
|}

== Практыкаванні (5 заданняў) ==

=== Заданне 1. Устаўце прапушчанае слова ===

Устаўце падыходнае слова па сэнсе:

# Беларуская мова мае багатую ... (историю).
# У XIV–XVI стагоддзях яна стала ... (государственной) мовай Вялікага Княства Літоўскага.
# Францыск Скарына пераклаў ... (Библию) на старабеларускую мову.
# Сёння беларуская мова з'яўляецца ... (государственной) у Рэспубліцы Беларусь.
# Беларусы берагуць сваю ... (культурную) спадчыну.

=== Заданне 2. Перакладзіце на беларускую мову ===

Перакладзіце сказы на беларускую мову:

# Белорусский язык имеет богатую историю.
# В XIV–XVI веках он стал государственным языком Великого Княжества Литовского.
# Франциск Скорина перевёл Библию на старобелорусский язык.
# Сегодня белорусский язык является государственным в Республике Беларусь.
# Белорусы берегут своё культурное наследие.

=== Заданне 3. Адкажыце на пытанні ===

Напішыце поўныя адказы на пытанні:

# Які статус мае беларуская мова?
# Якія беларускія пісьменнікі вам вядомыя?
# Што вы ведаеце пра беларускую музыку?
# Якія народныя традыцыі ёсць у Беларусі?
# Чаму важна захоўваць мову і культуру?

=== Заданне 4. Састаўце сказы з слоў ===

Састаўце правільныя сказы на беларускай мове:

# мова / гісторыю / мае / багатую / беларуская.
# Вялікага / дзяржаўнай / мовай / Княства / стала / Літоўскага.
# Біблію / Скарына / старабеларускую / Францыск / пераклаў / мову / на.
# з'яўляецца / Рэспубліцы / мова / Беларусь / дзяржаўнай / у / беларуская.
# берагуць / спадчыну / беларусы / культурную / сваю.

=== Заданне 5. Напішыце расказ пра беларускую мову і культуру ===

Напішыце 7–10 сказаў пра беларускую мову і культуру. Выкарыстоўвайце інфармацыю з урока: гісторыя мовы, літаратура, мастацтва, музыка, традыцыі, сучасны стан.

== Адказы ==

=== Адказы да задання 1 ===

# Беларуская мова мае багатую гісторыю.
# У XIV–XVI стагоддзях яна стала дзяржаўнай мовай Вялікага Княства Літоўскага.
# Францыск Скарына пераклаў Біблію на старабеларускую мову.
# Сёння беларуская мова з'яўляецца дзяржаўнай у Рэспубліцы Беларусь.
# Беларусы берагуць сваю культурную спадчыну.

=== Адказы да задання 2 ===

# Беларуская мова мае багатую гісторыю.
# У XIV–XVI стагоддзях яна стала дзяржаўнай мовай Вялікага Княства Літоўскага.
# Францыск Скарына пераклаў Біблію на старабеларускую мову.
# Сёння беларуская мова з'яўляецца дзяржаўнай у Рэспубліцы Беларусь.
# Беларусы берагуць сваю культурную спадчыну.

=== Адказы да задання 3 (прыкладныя) ===

# Беларуская мова мае статус дзяржаўнай мовы Рэспублікі Беларусь разам з рускай.
# Мне вядомы Янка Купала, Якуб Колас, Максім Багдановіч, Францыск Скарына, Уладзімір Караткевіч.
# Беларуская музыка прадстаўлена класічнымі, народнымі і сучаснымі выканаўцамі: «Песняры», SPALAX, N.R.M.
# У Беларусі ёсць такія традыцыі, як Каляды, Купалле, Дажынкі.
# Мова і культура — гэта асоба народа. Без іх губляецца нацыянальная ідэнтычнасць.

=== Адказы да задання 4 ===

# Беларуская мова мае багатую гісторыю.
# Мовай Вялікага Княства Літоўскага стала беларуская.
# Францыск Скарына пераклаў Біблію на старабеларускую мову.
# Беларуская мова з'яўляецца дзяржаўнай у Рэспубліцы Беларусь.
# Беларусы берагуць сваю культурную спадчыну.

=== Адказы да задання 5 (прыкладны тэкст) ===

Беларуская мова мае багатую і складаную гісторыю. Яна пачала фарміравацца ў старажытнарускі перыяд. У XIV–XVI стагоддзях яна стала дзяржаўнай мовай Вялікага Княства Літоўскага. Францыск Скарына з'яўляецца пачынальнікам беларускага кнігадрукавання. У XIX–XX стагоддзях сфарміравалася сучасная літаратурная мова. Беларуская культура ўключае літаратуру, жывапіс, музыку. Вядомыя беларускія пісьменнікі: Янка Купала, Якуб Колас, Максім Багдановіч. Беларусы захоўваюць народныя традыцыі: Каляды, Купалле, Дажынкі. Сёння беларуская мова мае статус дзяржаўнай, але яе выкарыстанне абмежавана. Захаванне мовы і культуры — гэта важная задача для беларусаў.

== Вывады ==

На гэтым уроку мы вывучылі беларускую мову і культуру. Вы даведаліся:

* гісторыю беларускай мовы;
* сучасны стан мовы;
* беларускую літаратуру, мастацтва і музыку;
* народныя традыцыі;
* значэнне мовы і культуры для нацыянальнай ідэнтычнасці.

Асабліва важна запомніць:
* ''беларуская мова'' – белорусский язык;
* ''літаратура'' – литература;
* ''культура'' – культура;
* ''традыцыі'' – традиции;
* ''спадчына'' – наследие;
* ''ідэнтычнасць'' – идентичность.

У наступным уроку мы разгледзім тэму прафесіі і кар'ерных магчымасцей.

{{Навигация урок BY B1
|prev = Урок B1.12: Наш універсітэт / факультэт
|next = Урок B1.14: Прафесія і кар'ерныя магчымасці
}}

[[Категория:Уроки белорусского языка]]

Урок B1.13: Беларуская мова і культура - Revision history