Yaroslav: Нова сторонка: == Урок B1.4: Старонкі гісторыі Беларусі == {{Навигация урок BY B1 |prev = Урок B1.3: Славутасці і прыродныя запаведнікі |next = Урок B1.5: Беларусь у XX стагоддзі }} == Уводзіны == Гісторыя Беларусі налічвае больш за тысячу гадоў. Яна багатая на драматычныя падзеі, вайны, паўс...

2026-07-04T16:17:27Z

Нова сторонка: == Урок B1.4: Старонкі гісторыі Беларусі == {{Навигация урок BY B1 |prev = Урок B1.3: Славутасці і прыродныя запаведнікі |next = Урок B1.5: Беларусь у XX стагоддзі }} == Уводзіны == Гісторыя Беларусі налічвае больш за тысячу гадоў. Яна багатая на драматычныя падзеі, вайны, паўс...

Нова сторонка

== Урок B1.4: Старонкі гісторыі Беларусі ==

{{Навигация урок BY B1
|prev = Урок B1.3: Славутасці і прыродныя запаведнікі
|next = Урок B1.5: Беларусь у XX стагоддзі
}}

== Уводзіны ==

Гісторыя Беларусі налічвае больш за тысячу гадоў. Яна багатая на драматычныя падзеі, вайны, паўстанні і культурныя ўзлёты. На гэтым уроку мы разгледзім асноўныя этапы гісторыі Беларусі: ад старажытных часоў да сённяшняга дня.

Разуменне гістарычных працэсаў дапаможа вам лепш зразумець сучасную Беларусь, яе культуру, менталітэт і палітычнае развіццё. Гістарычная спадчына Беларусі з'яўляецца важнай часткай агульнаеўрапейскай гісторыі.

Да канца ўрока вы зможаце:
* расказваць пра асноўныя этапы гісторыі Беларусі;
* называць важнейшыя гістарычныя падзеі і дзеячаў;
* выкарыстоўваць гістарычную лексіку ў мове;
* разумець уплыў гісторыі на сучасны стан краіны;
* абмяркоўваць гістарычныя тэмы на беларускай мове.

== Тэорыя ==

=== Старажытная Беларусь ===

{| class="wikitable"
|+ Старажытная Беларусь
! Перыяд !! Падзеі !! Асаблівасці
|-
| IX–XIII стст. || Утварэнне Полацкага княства || Першая дзяржава на тэрыторыі Беларусі
|-
| 862 год || Першае згадванне Полацка || У летапісах
|-
| 988 год || Хрышчэнне Русі || Прыняцце хрысціянства
|-
| XI стагоддзе || Росквіт Полацкага княства || Культурны і эканамічны ўзлёт
|}

'''Важныя асобы:'''
* *Усяслаў Полацкі (Чарадзей)* – князь полацкі, легендарная асоба, згадваецца ў «Слове аб палку Ігаравым».
* *Ефрасіння Полацкая* – асветніца, святая, заснавальніца манастыроў.

=== Вялікае Княства Літоўскае ===

{| class="wikitable"
|+ Вялікае Княства Літоўскае
! Перыяд !! Падзеі !! Асаблівасці
|-
| XIII–XVI стст. || Уваходжанне беларускіх зямель у склад ВКЛ || Стварэнне магутнай дзяржавы
|-
| 1385 год || Крэўская унія || Злучэнне ВКЛ і Польшчы
|-
| 1569 год || Люблінская унія || Стварэнне Рэчы Паспалітай
|-
| 1517–1519 гг. || Друкарская дзейнасць Францыска Скарыны || Пераклад Бібліі на старабеларускую мову
|}

'''Важна:''' Вялікае Княства Літоўскае было адной з найбуйнейшых дзяржаў Еўропы. Беларуская мова была дзяржаўнай мовай ВКЛ.

=== Рэч Паспалітая і падзелы ===

{| class="wikitable"
|+ Рэч Паспалітая і падзелы
! Перыяд !! Падзеі !! Асаблівасці
|-
| 1569–1795 гг. || Існаванне Рэчы Паспалітай || Аб'яднанне Польшчы і ВКЛ
|-
| 1772, 1793, 1795 гг. || Падзелы Рэчы Паспалітай || Тэрыторыя Беларусі адышла да Расійскай імперыі
|-
| 1794 год || Паўстанне Тадэвуша Касцюшкі || Барацьба за незалежнасць
|}

=== Беларусь у складзе Расійскай імперыі ===

{| class="wikitable"
|+ Беларусь у складзе Расійскай імперыі
! Перыяд !! Падзеі !! Асаблівасці
|-
| 1795–1917 гг. || Беларусь у складзе Расіі || Адміністрацыйныя змены, русіфікацыя
|-
| 1863 год || Паўстанне пад кіраўніцтвам Каліноўскага || Барацьба за нацыянальнае вызваленне
|-
| 1905–1907 гг. || Рэвалюцыя ў Расіі || Узнікненне беларускага нацыянальнага руху
|}

=== Беларуская Народная Рэспубліка ===

{| class="wikitable"
|+ Беларуская Народная Рэспубліка
! Год !! Падзея !! Значэнне
|-
| 1918 || Абвяшчэнне БНР || Першая спроба стварэння незалежнай беларускай дзяржавы
|-
| 1919 || Скасаванне БНР || Устанаўленне савецкай улады
|}

=== Беларусь у савецкі перыяд ===

{| class="wikitable"
|+ Беларусь у савецкі перыяд
! Перыяд !! Падзеі !! Асаблівасці
|-
| 1919 || Утварэнне ССРБ || Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусь
|-
| 1922 || Уваходжанне ў склад СССР || Беларусь у савецкай дзяржаве
|-
| 1941–1945 || Вялікая Айчынная вайна || Акупацыя, партызанскі рух
|-
| 1945 || Уваходжанне ў ААН || Беларусь стала членам-заснавальнікам ААН
|}

'''Важна:''' У гады Вялікай Айчыннай вайны Беларусь страціла кожнага трэцяга жыхара. Гэта трагедыя, якая пакінула глыбокі след у памяці народа.

=== Сучасная Беларусь ===

{| class="wikitable"
|+ Сучасная Беларусь
! Год !! Падзея !! Значэнне
|-
| 1991 || Распад СССР, абвяшчэнне незалежнасці || Стварэнне Рэспублікі Беларусь
|-
| 1994 || Прыняцце Канстытуцыі || Устанаўленне дзяржаўнага ладу
|-
| 1996 || Рэферэндум || Змяненне Канстытуцыі
|}

=== Гістарычныя дзеячы Беларусі ===

{| class="wikitable"
|+ Гістарычныя дзеячы Беларусі
! Імя !! Перыяд !! Дзейнасць
|-
| Ефрасіння Полацкая || XII стагоддзе || Асветніца, святая
|-
| Усяслаў Чарадзей || XI стагоддзе || Князь полацкі
|-
| Францыск Скарына || XVI стагоддзе || Першадрукар, асветнік
|-
| Мікола Гусоўскі || XVI стагоддзе || Паэт, мысляр
|-
| Тадэвуш Касцюшка || XVIII стагоддзе || Кіраўнік паўстання
|-
| Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч || XIX стагоддзе || Пісьменнік, драматург
|-
| Янка Купала || XX стагоддзе || Паэт, класік беларускай літаратуры
|-
| Якуб Колас || XX стагоддзе || Паэт, пісьменнік
|}

=== Прыклад расказу ===

'''Старонкі гісторыі Беларусі (Страницы истории Беларуси):'''

Гісторыя Беларусі пачынаецца з старажытных часоў. У IX стагоддзі ўзнікла Полацкае княства — першая дзяржава на тэрыторыі Беларусі. У XI стагоддзі Полацк перажываў свой росквіт. У XIII–XVI стагоддзях беларускія землі ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага. Гэта была магутная дзяржава, дзе беларуская мова была дзяржаўнай. У 1569 годзе была створана Рэч Паспалітая. Пазней, у канцы XVIII стагоддзя, Беларусь увайшла ў склад Расійскай імперыі. У XX стагоддзі Беларусь перажыла дзве сусветныя вайны. У 1991 годзе Беларусь стала незалежнай дзяржавай. Гісторыя Беларусі — гэта гісторыя барацьбы за свабоду і нацыянальную ідэнтычнасць.

=== Пытанні пра гісторыю Беларусі ===

{| class="wikitable"
|+ Пытанні пра гісторыю Беларусі
! Беларуская !! Рускі пераклад
|-
| Калі ўзнікла Полацкае княства? || Когда возникло Полоцкое княжество?
|-
| Што такое Вялікае Княства Літоўскае? || Что такое Великое Княжество Литовское?
|-
| Калі Беларусь увайшла ў склад Расійскай імперыі? || Когда Беларусь вошла в состав Российской империи?
|-
| Якая падзея адбылася ў 1991 годзе? || Какое событие произошло в 1991 году?
|-
| Якіх гістарычных дзеячаў Беларусі вы ведаеце? || Каких исторических деятелей Беларуси вы знаете?
|}

== Практыкаванні (5 заданняў) ==

=== Заданне 1. Устаўце прапушчанае слова ===

Устаўце падыходнае слова па сэнсе:

# У IX стагоддзі ўзнікла ... (Полоцкое) княства.
# У XIII–XVI стагоддзях беларускія землі ўваходзілі ў склад ... (Великого Княжества Литовского).
# У 1569 годзе была створана ... (Речь Посполитая).
# У 1991 годзе Беларусь стала ... (независимой) дзяржавай.
# ... (Францыск Скарына) быў першадрукаром і асветнікам.

=== Заданне 2. Перакладзіце на беларускую мову ===

Перакладзіце сказы на беларускую мову:

# В IX веке возникло Полоцкое княжество.
# В XIII–XVI веках белорусские земли входили в состав Великого Княжества Литовского.
# В 1569 году была создана Речь Посполитая.
# В 1991 году Беларусь стала независимым государством.
# Франциск Скорина был первопечатником и просветителем.

=== Заданне 3. Адкажыце на пытанні ===

Напішыце поўныя адказы на пытанні:

# Калі ўзнікла Полацкае княства?
# Што такое Вялікае Княства Літоўскае?
# Калі Беларусь увайшла ў склад Расійскай імперыі?
# Якая падзея адбылася ў 1991 годзе?
# Якіх гістарычных дзеячаў Беларусі вы ведаеце?

=== Заданне 4. Састаўце сказы з слоў ===

Састаўце правільныя сказы на беларускай мове:

# стагоддзі / Полацкае / узнікла / IX / княства / у.
# склад / Вялікага / беларускія / Княства / Літоўскага / у / землі / уваходзілі.
# 1569 / Рэч / створана / годзе / у / Паспалітая / была.
# 1991 / незалежнай / Беларусь / стала / годзе / у / дзяржавай.
# першадрукаром / Скарына / Францыск / і / быў / асветнікам.

=== Заданне 5. Напішыце расказ пра гісторыю Беларусі ===

Напішыце 7–10 сказаў пра гісторыю Беларусі. Выкарыстоўвайце інфармацыю з урока: Полацкае княства, Вялікае Княства Літоўскае, Рэч Паспалітая, Расійская імперыя, незалежнасць.

== Адказы ==

=== Адказы да задання 1 ===

# У IX стагоддзі ўзнікла Полацкае княства.
# У XIII–XVI стагоддзях беларускія землі ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага.
# У 1569 годзе была створана Рэч Паспалітая.
# У 1991 годзе Беларусь стала незалежнай дзяржавай.
# Францыск Скарына быў першадрукаром і асветнікам.

=== Адказы да задання 2 ===

# У IX стагоддзі ўзнікла Полацкае княства.
# У XIII–XVI стагоддзях беларускія землі ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага.
# У 1569 годзе была створана Рэч Паспалітая.
# У 1991 годзе Беларусь стала незалежнай дзяржавай.
# Францыск Скарына быў першадрукаром і асветнікам.

=== Адказы да задання 3 (прыкладныя) ===

# Полацкае княства ўзнікла ў IX стагоддзі.
# Вялікае Княства Літоўскае — гэта магутная дзяржава, якая існавала ў XIII–XVI стагоддзях і ўключала беларускія землі.
# Беларусь увайшла ў склад Расійскай імперыі ў канцы XVIII стагоддзя пасля падзелаў Рэчы Паспалітай.
# У 1991 годзе Беларусь стала незалежнай дзяржавай пасля распаду СССР.
# Я ведаю Францыска Скарыну, Янку Купалу, Якуба Коласа, Тадэвуша Касцюшку.

=== Адказы да задання 4 ===

# У IX стагоддзі ўзнікла Полацкае княства.
# Беларускія землі ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага.
# У 1569 годзе была створана Рэч Паспалітая.
# У 1991 годзе Беларусь стала незалежнай дзяржавай.
# Францыск Скарына быў першадрукаром і асветнікам.

=== Адказы да задання 5 (прыкладны тэкст) ===

Гісторыя Беларусі мае глыбокія карані. У IX стагоддзі ўзнікла Полацкае княства — першая дзяржава на тэрыторыі Беларусі. У XIII–XVI стагоддзях беларускія землі ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага, дзе беларуская мова была дзяржаўнай. У 1569 годзе была створана Рэч Паспалітая. У канцы XVIII стагоддзя Беларусь увайшла ў склад Расійскай імперыі. У XX стагоддзі Беларусь перажыла Першую і Другую сусветныя вайны. Пасля распаду СССР у 1991 годзе Беларусь стала незалежнай дзяржавай. Гістарычная спадчына Беларусі — гэта яе багатая культура і традыцыі. Я ганаруся гісторыяй сваёй краіны.

== Вывады ==

На гэтым уроку мы вывучылі асноўныя этапы гісторыі Беларусі. Вы даведаліся:

* старажытную гісторыю і Полацкае княства;
* Вялікае Княства Літоўскае і яго значэнне;
* Рэч Паспалітую і падзелы;
* Беларусь у складзе Расійскай імперыі;
* БНР і савецкі перыяд;
* сучасную незалежную Беларусь.

Асабліва важна запомніць:
* ''Полацкае княства'' – Полоцкое княжество;
* ''Вялікае Княства Літоўскае'' – Великое Княжество Литовское;
* ''Рэч Паспалітая'' – Речь Посполитая;
* ''незалежная дзяржава'' – независимое государство;
* ''Францыск Скарына'' – Франциск Скорина.

У наступным уроку мы разгледзім гісторыю Беларусі ў XX стагоддзі.

{{Навигация урок BY B1
|prev = Урок B1.3: Славутасці і прыродныя запаведнікі
|next = Урок B1.5: Беларусь у XX стагоддзі
}}

[[Категория:Уроки белорусского языка]]

Урок B1.4: Старонкі гісторыі Беларусі - Revision history