Урок B1.7: Палітычны лад і дзяржаўныя органы
Урок B1.7: Палітычны лад і дзяржаўныя органы
| ← Урок B1.6: Сімвалы Беларусі (герб, сцяг, гімн) | Спіс урокаў | Урок B1.8: Грамадства і яго сацыяльная структура → |
Уводзіны
Разуменне палітычнага ладу і дзяржаўных органаў краіны — важная частка вывучэння мовы і культуры. На гэтым уроку мы разгледзім дзяржаўны лад Рэспублікі Беларусь, асноўныя галіны ўлады, функцыі прэзідэнта, парламента, урада і судовай сістэмы.
Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай, дзе кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт. Дзяржаўная ўлада ў краіне ажыццяўляецца на аснове Канстытуцыі, якая была прынята ў 1994 годзе і змянялася на рэферэндумах.
Да канца ўрока вы зможаце:
- апісваць дзяржаўны лад Беларусі на беларускай мове;
- называць галіны ўлады і іх функцыі;
- тлумачыць ролю прэзідэнта, парламента і ўрада;
- выкарыстоўваць палітычную лексіку ў мове;
- параўноўваць палітычныя сістэмы.
Тэорыя
Дзяржаўны лад Беларусі
| Характарыстыка | Апісанне |
|---|---|
| Форма кіравання | Прэзідэнцкая рэспубліка |
| Кіраўнік дзяржавы | Прэзідэнт |
| Заканадаўчы орган | Парламент (Нацыянальны сход) |
| Выканаўчы орган | Савет Міністраў (Урад) |
| Судовая ўлада | Канстытуцыйны Суд, Вярхоўны Суд і іншыя суды |
Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь
| Дата прыняцця | Асаблівасці |
|---|---|
| 15 сакавіка 1994 года | Прыняцце першай Канстытуцыі незалежнай Беларусі |
| 1996, 2004, 2022 гады | Змяненні на рэферэндумах |
Важна: Канстытуцыя з'яўляецца асноўным законам краіны. Яна вызначае дзяржаўны лад, правы і абавязкі грамадзян.
Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь
| Характарыстыка | Апісанне |
|---|---|
| Роля | Кіраўнік дзяржавы, гарант Канстытуцыі |
| Функцыі | Кіруе знешняй і ўнутранай палітыкай, прызначае кіраўнікоў органаў улады, з'яўляецца Вярхоўным Галоўнакамандуючым |
| Тэрмін паўнамоцтваў | 5 гадоў |
Парламент — Нацыянальны сход
| Палата | Функцыі |
|---|---|
| Палата прадстаўнікоў | Заканадаўчая дзейнасць, прыняцце законапраектаў |
| Савет Рэспублікі | Адобрэнне законаў, кантроль за выкананнем |
Важна: У Палату прадстаўнікоў абіраюцца 110 дэпутатаў. Савет Рэспублікі складаецца з прадстаўнікоў абласцей і горада Мінска.
Урад — Савет Міністраў
| Характарыстыка | Апісанне |
|---|---|
| Роля | Выканаўчы орган дзяржаўнай улады |
| Кіраўнік | Прэм'ер-міністр |
| Функцыі | Арганізацыя выканання законаў, кіраванне эканомікай, сацыяльнай сферай |
Судовая ўлада
| Орган | Функцыі |
|---|---|
| Канстытуцыйны Суд | Кантроль за адпаведнасцю законаў Канстытуцыі |
| Вярхоўны Суд | Судовая ўлада ў грамадзянскіх і крымінальных справах |
| Гаспадарчы Суд | Разгляд эканамічных спрэчак |
Мясцовае самакіраванне
|+ Мясцовае самакіраванне ! Орган !! Функцыі |- | Мясцовыя Саветы дэпутатаў || Прадстаўніцтва інтарэсаў грамадзян на мясцовым узроўні |- | Выканаўчыя камітэты || Кіраванне мясцовымі справамі |}
Палітычныя партыі
| Партыя | Кірунак |
|---|---|
| Камуністычная партыя Беларусі | Сацыялістычны, прасавецкі |
| Партыя БНФ (Беларускі Народны Фронт) | Нацыянальна-дэмакратычны, апазіцыйны |
| Аб'яднаная грамадзянская партыя | Ліберальны, апазіцыйны |
Прыклад расказу
Палітычны лад Беларусі (Политический строй Беларуси):
Рэспубліка Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай. Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт, які абіраецца на пяць гадоў. Прэзідэнт выконвае функцыі кіраўніка дзяржавы, гаранта Канстытуцыі і Вярхоўнага Галоўнакамандуючага. Заканадаўчая ўлада належыць парламенту — Нацыянальнаму сходу. Ён складаецца з двух палат: Палаты прадстаўнікоў і Савета Рэспублікі. Выканаўчая ўлада ажыццяўляецца Саветам Міністраў, які ўзначальвае прэм'ер-міністр. Судовая ўлада належыць судам. У Беларусі дзейнічаюць розныя палітычныя партыі. Галоўны закон краіны — Канстытуцыя, прынятая ў 1994 годзе.
Пытанні пра палітычны лад Беларусі
| Беларуская | Рускі пераклад |
|---|---|
| Якая форма кіравання ў Беларусі? | Какая форма правления в Беларуси? |
| Хто з'яўляецца кіраўніком дзяржавы? | Кто является главой государства? |
| З якіх палат складаецца парламент Беларусі? | Из каких палат состоит парламент Беларуси? |
| Які орган ажыццяўляе выканаўчую ўладу? | Какой орган осуществляет исполнительную власть? |
| Калі была прынята Канстытуцыя Беларусі? | Когда была принята Конституция Беларуси? |
Практыкаванні (5 заданняў)
Заданне 1. Устаўце прапушчанае слова
Устаўце падыходнае слова па сэнсе:
- Рэспубліка Беларусь з'яўляецца ... (президентской) рэспублікай.
- Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца ... (президент).
- Парламент Беларусі называецца ... (Национальное собрание).
- Выканаўчую ўладу ажыццяўляе ... (Совет Министров).
- Галоўны закон краіны — ... (Конституция).
Заданне 2. Перакладзіце на беларускую мову
Перакладзіце сказы на беларускую мову:
- Республика Беларусь является президентской республикой.
- Главой государства является президент.
- Парламент Беларуси называется Национальное собрание.
- Исполнительную власть осуществляет Совет Министров.
- Главный закон страны — Конституция.
Заданне 3. Адкажыце на пытанні
Напішыце поўныя адказы на пытанні:
- Якая форма кіравання ў Беларусі?
- Хто з'яўляецца кіраўніком дзяржавы?
- З якіх палат складаецца парламент Беларусі?
- Які орган ажыццяўляе выканаўчую ўладу?
- Калі была прынята Канстытуцыя Беларусі?
Заданне 4. Састаўце сказы з слоў
Састаўце правільныя сказы на беларускай мове:
- рэспублікай / прэзідэнцкай / з'яўляецца / Беларусь.
- дзяржавы / з'яўляецца / кіраўніком / прэзідэнт.
- сход / парламент / Нацыянальны / называецца.
- Міністраў / Савет / ўладу / ажыццяўляе / выканаўчую.
- краіны / закон / Канстытуцыя / галоўны / з'яўляецца.
Заданне 5. Напішыце расказ пра палітычны лад Беларусі
Напішыце 7–10 сказаў пра палітычны лад Беларусі. Выкарыстоўвайце інфармацыю з урока: форма кіравання, прэзідэнт, парламент, Савет Міністраў, судовая ўлада, Канстытуцыя.
Адказы
Адказы да задання 1
- Рэспубліка Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай.
- Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт.
- Парламент Беларусі называецца Нацыянальны сход.
- Выканаўчую ўладу ажыццяўляе Савет Міністраў.
- Галоўны закон краіны — Канстытуцыя.
Адказы да задання 2
- Рэспубліка Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай.
- Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт.
- Парламент Беларусі называецца Нацыянальны сход.
- Выканаўчую ўладу ажыццяўляе Савет Міністраў.
- Галоўны закон краіны — Канстытуцыя.
Адказы да задання 3 (прыкладныя)
- Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай.
- Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт.
- Парламент Беларусі складаецца з дзвюх палат: Палаты прадстаўнікоў і Савета Рэспублікі.
- Выканаўчую ўладу ажыццяўляе Савет Міністраў.
- Канстытуцыя Беларусі была прынята 15 сакавіка 1994 года.
Адказы да задання 4
- Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай.
- Прэзідэнт з'яўляецца кіраўніком дзяржавы.
- Парламент называецца Нацыянальны сход.
- Савет Міністраў ажыццяўляе выканаўчую ўладу.
- Канстытуцыя з'яўляецца галоўным законам краіны.
Адказы да задання 5 (прыкладны тэкст)
Рэспубліка Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай. Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт, які абіраецца на пяць гадоў. Прэзідэнт з'яўляецца гарантам Канстытуцыі і Вярхоўным Галоўнакамандуючым. Заканадаўчая ўлада належыць парламенту — Нацыянальнаму сходу. Ён складаецца з Палаты прадстаўнікоў і Савета Рэспублікі. Выканаўчую ўладу ажыццяўляе Савет Міністраў на чале з прэм'ер-міністрам. Судовая ўлада ажыццяўляецца судамі. Канстытуцыя Беларусі была прынята ў 1994 годзе. Яна з'яўляецца асновай дзяржаўнага ладу краіны.
Вывады
На гэтым уроку мы вывучылі палітычны лад і дзяржаўныя органы Беларусі. Вы даведаліся:
- форму кіравання (прэзідэнцкая рэспубліка);
- ролю прэзідэнта, парламента, урада;
- структуру судовай улады;
- значэнне Канстытуцыі;
- палітычныя партыі.
Асабліва важна запомніць:
- прэзідэнцкая рэспубліка – президентская республика;
- Нацыянальны сход – Национальное собрание;
- Савет Міністраў – Совет Министров;
- Канстытуцыя – Конституция;
- Палата прадстаўнікоў – Палата представителей;
- Савет Рэспублікі – Совет Республики.
У наступным уроку мы разгледзім грамадства і яго сацыяльную структуру.
| ← Урок B1.6: Сімвалы Беларусі (герб, сцяг, гімн) | Спіс урокаў | Урок B1.8: Грамадства і яго сацыяльная структура → |