Урок 30 BY: Біяграфія (мінулы час)

← Предыдущий урок Урок 29 BY: Святы і традыцыі	Спіс урокаў	Следующий урок → Урок 31 BY: Цяперашні час (дзясловы I спражэння)

Введение

Мы часто рассказываем о своей жизни, о том, что было в прошлом: где мы родились, где учились, что делали раньше. Для этого нам нужно уметь использовать прошедшее время глаголов. На этом уроке мы изучим образование прошедшего времени в белорусском языке и научимся рассказывать биографии и автобиографии.

В белорусском языке прошедшее время глаголов образуется от основы инфинитива с помощью суффикса -л- и окончаний, указывающих на род и число. Это одна из важнейших грамматических тем, которая позволит вам свободно говорить о прошлом.

К концу урока вы сможете:

образовывать прошедшее время глаголов;
рассказывать о своей жизни и биографии;
описывать события, которые произошли в прошлом;
использовать прошедшее время в вопросах и отрицаниях;
составлять связный рассказ о прошлом.

Теория

Образование прошедшего времени

Прошедшее время глаголов в белорусском языке образуется от основы инфинитива с помощью суффикса -л- и родовых окончаний.

Утварэнне мінулага часу
Род / число	Окончание	Пример (работаць)	Пример (гаварыць)
мужчынскі род (ён)	-ў	ён працаваў	ён гаварыў
жаночы род (яна)	-ла	яна працавала	яна гаварыла
ніякі род (яно)	-ла	яно працавала	яно гаварыла
множны лік (яны)	-лі	яны працавалі	яны гаварылі

Важное правило:

В мужском роде вместо окончания -л используется -ў (кроме глаголов, основа которых оканчивается на согласную: нёс, вёз).
В женском, среднем роде и множественном числе используется -л- + окончание.

Спряжение глаголов в прошедшем времени

Глагол "працаваць" (работать)

Мінулы час дзеяслова "працаваць"
Местоимение	Форма	Пример
я (муж.)	працаваў	Я працаваў у школе.
я (жен.)	працавала	Я працавала ў школе.
ты (муж.)	працаваў	Ты працаваў учора?
ты (жен.)	працавала	Ты працавала ўчора?
ён	працаваў	Ён працаваў у офісе.
яна	працавала	Яна працавала ў бальніцы.
яно	працавала	Яно працавала добра.
мы	працавалі	Мы працавалі разам.
вы	працавалі	Вы працавалі ў суботу?
яны	працавалі	Яны працавалі на заводзе.

Глагол "жыць" (жить)

Мінулы час дзеяслова "жыць"
Местоимение	Форма	Пример
я (муж.)	жыў	Я жыў у Мінску.
я (жен.)	жыла	Я жыла ў Гродне.
ты (муж.)	жыў	Ты жыў у Польшчы?
ты (жен.)	жыла	Ты жыла ў Польшчы?
ён	жыў	Ён жыў у вёсцы.
яна	жыла	Яна жыла ў горадзе.
яно	жыло	Яно жыло ў лесе.
мы	жылі	Мы жылі ў Беларусі.
вы	жылі	Вы жылі ў Расіі?
яны	жылі	Яны жылі ў Віцебску.

Отрицание в прошедшем времени

Для отрицания в прошедшем времени используется частица не перед глаголом.

Я не працаваў учора. – Я не работал вчера.
Яна не жыла ў Мінску. – Она не жила в Минске.
Мы не былі ў тэатры. – Мы не были в театре.
Яны не вучыліся ў школе. – Они не учились в школе.

Вопросы в прошедшем времени

Для образования вопросов в прошедшем времени используется частица ці или интонация.

Ці працаваў ты ўчора? – Работал ли ты вчера?
Дзе ты жыў раней? – Где ты жил раньше?
Калі ты прыехаў у Мінск? – Когда ты приехал в Минск?
Ці была яна ў школе? – Была ли она в школе?

Глаголы движения в прошедшем времени

Дзеясловы руху ў мінулым часе
Инфинитив	Я (муж.)	Я (жен.)	Мы / Яны
ісці (идти)	ішоў	ішла	ішлі
ехаць (ехать)	ехаў	ехала	ехалі
ляцець (лететь)	ляцеў	ляцела	ляцелі
прыйсці (прийти)	прыйшоў	прыйшла	прыйшлі
паехаць (поехать)	паехаў	паехала	паехалі

Биография (образец)

Мая біяграфія (Моя биография):

Я нарадзіўся ў Мінску ў 1995 годзе. Я жыў у Мінску да 18 гадоў. Потым я паехаў вучыцца ў Гродна. Я вучыўся ва ўніверсітэце 5 гадоў. Пасля ўніверсітэта я працаваў у кампаніі. У 2020 годзе я вярнуўся ў Мінск. Зараз я жыву і працую ў сталіцы. Я вельмі люблю свой горад.

Біяграфія вядомага чалавека (Биография известного человека):

Янка Купала – вядомы беларускі паэт. Ён нарадзіўся ў 1882 годзе. Ён жыў у вёсцы Вязынка. Янка Купала вучыўся ў школе, потым працаваў. Ён пісаў вершы і паэмы. Яго творы сталі класікай беларускай літаратуры. Ён памёр у 1942 годзе.

Ключевые слова для биографии

Ключавыя словы для біяграфіі
Белорусский	Русский перевод
нарадзіцца	родиться
жыць	жить
вучыцца	учиться
скончыць (школу, універсітэт)	окончить (школу, университет)
працаваць	работать
паехаць / пайсці	поехать / пойти
вярнуцца	вернуться
пазнаёміцца	познакомиться
стварыць	создать
напісаць	написать

Вопросы о биографии

Пытанні пра біяграфію
Белорусский	Русский перевод
Дзе ты нарадзіўся?	Где ты родился?
Дзе ты жыў раней?	Где ты жил раньше?
Дзе ты вучыўся?	Где ты учился?
Калі ты паехаў у Мінск?	Когда ты поехал в Минск?
Чым ты займаўся ў мінулым?	Чем ты занимался в прошлом?

Диалоги о прошлом

Диалог 1

– Дзе ты нарадзіўся?
– Я нарадзіўся ў Гомелі. А ты?
– Я нарадзіўся ў Мінску. Дзе ты жыў раней?
– Я жыў у Гомелі да 18 гадоў, потым паехаў у Мінск вучыцца.
– У якім універсітэце ты вучыўся?
– Я вучыўся ў БДУ.

Диалог 2

– Што ты рабіў у мінулыя выходныя?
– Я ездзіў да бацькоў у вёску. А ты?
– Я быў у музеі. Гэта было вельмі цікава.
– Які музей ты наведаў?
– Музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны.

Упражненні (5 заданий)

Задание 1. Поставьте глаголы в прошедшее время

Поставьте глаголы в прошедшее время (согласуйте с местоимением):

Я (жыць) у Мінску.
Яна (вучыцца) ва ўніверсітэце.
Мы (працаваць) у кампаніі.
Яны (паехаць) у Гродна.
Ён (нарадзіцца) у 1990 годзе.

Задание 2. Переведите на белорусский язык

Переведите предложения на белорусский язык:

Я родился в Витебске.
Она жила в Польше.
Мы учились в университете.
Они работали на заводе.
Ты был в театре вчера?

Задание 3. Ответьте на вопросы о своей биографии

Напишите полные ответы на вопросы:

Дзе ты нарадзіўся / нарадзілася?
Дзе ты жыў / жыла раней?
Дзе ты вучыўся / вучылася?
Што ты рабіў / рабіла ў мінулым годзе?
Калі ты паехаў / паехала ў [назва горада]?

Задание 4. Составьте предложения из слов

Составьте правильные предложения на белорусском языке:

Мінску / нарадзіўся / я / у.
яна / універсітэце / вучылася / у.
кампаніі / працавалі / мы / у.
Віцебск / паехалі / яны / у.
ці / ты / музеі / быў / у?

Задание 5. Напишите свою биографию

Напишите 7–10 предложений о своей жизни на белорусском языке (где вы родились, где жили, где учились, где работали, какие важные события были в вашей жизни). Используйте прошедшее время глаголов.

Адказы (Ответы)

Ответы к заданию 1

Я жыў / жыла у Мінску.
Яна вучылася ва ўніверсітэце.
Мы працавалі у кампаніі.
Яны паехалі у Гродна.
Ён нарадзіўся у 1990 годзе.

Ответы к заданию 2

Я нарадзіўся / нарадзілася ў Віцебску.
Яна жыла ў Польшчы.
Мы вучыліся ва ўніверсітэце.
Яны працавалі на заводзе.
Ці быў / была ты ў тэатры ўчора?

Ответы к заданию 3 (примерные)

Я нарадзіўся / нарадзілася ў Мінску.
Я жыў / жыла раней у Гомелі.
Я вучыўся / вучылася ў БДУ.
У мінулым годзе я працаваў / працавала ў кампаніі.
Я паехаў / паехала ў Мінск у 2020 годзе.

Ответы к заданию 4

Я нарадзіўся ў Мінску.
Яна вучылася ва ўніверсітэце.
Мы працавалі ў кампаніі.
Яны паехалі ў Віцебск.
Ці быў ты ў музеі?

Ответы к заданию 5 (примерный текст)

Я нарадзіўся / нарадзілася ў Мінску ў 1998 годзе. Я жыў / жыла ў сталіцы да 18 гадоў. Потым я паехаў / паехала вучыцца ў Гродна. Я вучыўся / вучылася ва ўніверсітэце 4 гады. Пасля ўніверсітэта я вярнуўся / вярнулася ў Мінск. Я пачаў / пачала працаваць у кампаніі. У мінулым годзе я пазнаёміўся / пазнаёмілася з цікавымі людзьмі. Зараз я жыву і працую ў Мінску. Я задаволены / задаволена сваім жыццём.

Выводы

На этом уроке мы изучили прошедшее время глаголов на белорусском языке. Вы узнали:

как образуется прошедшее время глаголов;
родовые окончания (-ў, -ла, -лі);
как использовать прошедшее время в утвердительных, отрицательных и вопросительных предложениях;
как рассказывать о своей биографии и жизни;
ключевые слова для биографического рассказа.

Особенно важно запомнить:

мужской род: -ў (ён працаваў);
женский род: -ла (яна працавала);
множественное число: -лі (яны працавалі);
частица не для отрицания;
вопросительная частица ці.

В следующем уроке мы начнём изучение настоящего времени глаголов I спряжения, что позволит вам более точно описывать текущие действия.

← Предыдущий урок Урок 29 BY: Святы і традыцыі	Спіс урокаў	Следующий урок → Урок 31 BY: Цяперашні час (дзясловы I спражэння)