Урок 34 BY: Мінулы час

← Предыдущий урок Урок 33 BY: Будучы час	Спіс урокаў	Следующий урок → Урок 35 BY: Загадны лад

Введение

Прошедшее время — это время, которое описывает действия, уже произошедшие в прошлом. Мы уже начали знакомство с этой темой в уроке 30, когда изучали биографию. Теперь мы углубим наши знания и рассмотрим прошедшее время более подробно.

В белорусском языке прошедшее время образуется от инфинитива с помощью суффикса -л- и родовых окончаний. Важно помнить о чередованиях и особенностях образования форм у разных групп глаголов.

К концу урока вы сможете:

образовывать прошедшее время от любых глаголов;
использовать правильные родовые окончания (-ў, -ла, -ло, -лі);
применять правила чередований в прошедшем времени;
различать употребление прошедшего времени совершенного и несовершенного вида;
строить рассказы о прошлых событиях.

Теория

Образование прошедшего времени (повторение и углубление)

Прошедшее время в белорусском языке образуется от основы инфинитива:

1. У глаголов на -ць основа = инфинитив без -ць. 2. Затем добавляется суффикс -л- и родовое окончание.

Утварэнне мінулага часу (паўтарэнне)
Род / число	Окончание	Пример (работаць)	Пример (гаварыць)
мужчынскі род (ён)	-ў	ён працаваў	ён гаварыў
жаночы род (яна)	-ла	яна працавала	яна гаварыла
ніякі род (яно)	-ла	яно працавала	яно гаварыла
множны лік (яны)	-лі	яны працавалі	яны гаварылі

Глаголы на -ваць, -аваць

Глаголы с суффиксами -ва-, -ова-, -ева- имеют особенность: суффикс -ва- сохраняется во всех формах.

Рызыкаваць (рисковать)

Мінулы час дзеяслова "рызыкаваць"
Местоимение	Форма	Пример
я (муж.)	рызыкаваў	Я рызыкаваў.
я (жен.)	рызыкавала	Я рызыкавала.
ён	рызыкаваў	Ён рызыкаваў.
яна	рызыкавала	Яна рызыкавала.
яно	рызыкавала	Яно рызыкавала.
мы / вы / яны	рызыкавалі	Яны рызыкавалі.

Глаголы с чередованием в прошедшем времени

Некоторые глаголы имеют чередования в основе при образовании прошедшего времени. Особенно это касается глаголов движения и некоторых других.

Ісці (идти)

Мінулы час дзеяслова "ісці"
Местоимение	Форма	Пример
ён	ішоў	Ён ішоў у школу.
яна	ішла	Яна ішла дадому.
яно	ішло	Яно ішло па вуліцы.
яны	ішлі	Яны ішлі разам.

Ехаць (ехать)

Мінулы час дзеяслова "ехаць"
Местоимение	Форма	Пример
ён	ехаў	Ён ехаў у Мінск.
яна	ехала	Яна ехала ў Гродна.
яны	ехалі	Яны ехалі на аўтобусе.

Везці (везти)

Мінулы час дзеяслова "везці"
Местоимение	Форма	Пример
ён	вёз	Ён вёз груз.
яна	везла	Яна везла рэчы.
яны	везлі	Яны везлі прадукты.

Несці (нести)

Мінулы час дзеяслова "несці"
Местоимение	Форма	Пример
ён	нёс	Ён нёс кнігі.
яна	несла	Яна несла сумку.
яны	неслі	Яны неслі рэчы.

Прошедшее время глаголов совершенного и несовершенного вида

Ужыванне мінулага часу розных відаў
Вид	Значение	Пример
Несовершенный вид	Длительное или повторяющееся действие в прошлом	Я чытаў кнігу ўвесь вечар.
Совершенный вид	Завершённое, однократное действие с результатом	Я прачытаў кнігу за вечар.

Сравнение вида в прошедшем времени

Параўнанне відаў у мінулым часе
Несовершенный вид (процесс)	Совершенный вид (результат)	Русский перевод
Я пісаў ліст.	Я напісаў ліст.	Я писал письмо. / Я написал письмо.
Яна рабіла заданне.	Яна зрабіла заданне.	Она делала задание. / Она сделала задание.
Мы глядзелі фільм.	Мы паглядзелі фільм.	Мы смотрели фильм. / Мы посмотрели фильм.

Отрицание в прошедшем времени

Частица не ставится перед глаголом в любой форме.

Я не чытаў гэту кнігу. – Я не читал эту книгу.
Яна не напісала ліст. – Она не написала письмо.
Мы не былі ў тэатры. – Мы не были в театре.

Наречия времени, используемые с прошедшим временем

Прыслоўі часу для мінулага часу
Белорусский	Русский перевод
учора	вчера
пазаўчора	позавчера
нядаўна	недавно
раней	раньше
у мінулым годзе	в прошлом году
у мінулым месяцы	в прошлом месяце
тады	тогда

Рассказ о прошлом (образец)

Мінулыя выходныя (Прошлые выходные):

Мінулыя выходныя былі вельмі цікавыя. У суботу я ўстаў рана. Я паснедаў і пайшоў у парк. Там я сустрэў свайго сябра. Мы пагулялі і пагаварылі. Потым мы пайшлі ў кафэ і папілі каву. Увечары я вярнуўся дадому і паглядзеў тэлевізар. У нядзелю я ездзіў да бацькоў. Яны былі рады мяне бачыць. Мы разам абедалі і размаўлялі. Гэта былі цудоўныя выходныя!

Вопросы о прошлом

Пытанні пра мінулае
Белорусский	Русский перевод
Што ты рабіў учора?	Что ты делал вчера?
Дзе ты быў у мінулыя выходныя?	Где ты был в прошлые выходные?
Ці чытаў ты гэту кнігу?	Читал ли ты эту книгу?
Калі ты напісаў ліст?	Когда ты написал письмо?

Диалоги о прошлом

Диалог 1

– Што ты рабіла ўчора?
– Учора я была ў музеі. Я глядзела цікавую выставу.
– А хто яшчэ быў з табой?
– Са мной была мая сястра. Ёй вельмі спадабалася.

Диалог 2

– Ты чытаў гэту кнігу?
– Так, я чытаў яе ў мінулым месяцы.
– Яна цікавая?
– Вельмі цікавая! Я прачытаў яе за некалькі дзён.

Упражнения (5 заданий)

Задание 1. Поставьте глаголы в прошедшее время

Поставьте глаголы в прошедшее время (согласуйте с местоимением):

Я (чытаць) кнігу учора.
Яна (пісаць) ліст сябру.
Мы (ехаць) у Мінск у мінулыя выходныя.
Яны (рабіць) заданне ўвесь вечар.
Ён (несці) цяжкую сумку.

Задание 2. Переведите на белорусский язык

Переведите предложения на белорусский язык:

Я читал эту книгу в прошлом месяце.
Она написала письмо вчера.
Мы ездили в Минск на прошлой неделе.
Ты делал задание весь вечер?
Они не были в театре.

Задание 3. Ответьте на вопросы о прошлом

Напишите полные ответы на вопросы:

Што ты рабіў / рабіла учора?
Дзе ты быў / была ў мінулыя выходныя?
Якую кнігу ты чытаў / чытала нядаўна?
Калі ты напісаў / напісала ліст сябру?
Ці быў / была ты ў Мінску?

Задание 4. Составьте предложения из слов

Составьте правильные предложения на белорусском языке:

кнігу / чытаў / учора / я.
ліст / яна / напісала / сябру.
Мінск / мы / мінулыя / ехалі / выходныя / у.
заданне / рабілі / яны / вечар / увесь.
тэатры / былі / яны / не / у.

Задание 5. Напишите рассказ о прошлых выходных

Напишите 7–10 предложений о том, что вы делали в прошлые выходные. Используйте прошедшее время глаголов и слова: у суботу, у нядзелю, учора, пазаўчора, раніцай, увечары.

Адказы (Ответы)

Ответы к заданию 1

Я чытаў / чытала кнігу учора.
Яна пісала ліст сябру.
Мы ехалі ў Мінск у мінулыя выходныя.
Яны рабілі заданне ўвесь вечар.
Ён нёс цяжкую сумку.

Ответы к заданию 2

Я чытаў гэту кнігу ў мінулым месяцы.
Яна напісала ліст учора.
Мы ездзілі ў Мінск на мінулым тыдні.
Ты рабіў заданне ўвесь вечар?
Яны не былі ў тэатры.

Ответы к заданию 3 (примерные)

Учора я працаваў / працавала і чытаў / чытала кнігу.
У мінулыя выходныя я быў / была на дачы.
Нядаўна я чытаў / чытала цікавы раман.
Я напісаў / напісала ліст сябру ў панядзелак.
Так, я быў / была ў Мінску мінулым летам.

Ответы к заданию 4

Учора я чытаў кнігу.
Яна напісала ліст сябру.
Мы ехалі ў Мінск у мінулыя выходныя.
Яны рабілі заданне ўвесь вечар.
Яны не былі ў тэатры.

Ответы к заданию 5 (примерный текст)

Мінулыя выходныя былі вельмі добрыя. У суботу я ўстаў позна. Раніцай я чытаў кнігу і піў каву. Потым я пайшоў у парк і сустрэў там сябра. Мы гулялі і размаўлялі. Увечары я глядзеў тэлевізар. У нядзелю я ездзіў да бацькоў. Яны былі вельмі рады. Мы разам абедалі і гутарылі. Увечары я вярнуўся дадому. Гэта былі цудоўныя выходныя!

Выводы

На этом уроке мы углубили знания о прошедшем времени глаголов в белорусском языке. Вы узнали:

как образуется прошедшее время от глаголов с суффиксами -ва-, -ова-, -ева-;
особенности образования прошедшего времени у глаголов движения (ісці, ехаць, несці, везці);
разницу в употреблении совершенного и несовершенного вида в прошедшем времени;
как использовать отрицание и наречия времени с прошедшим временем;
как рассказывать о прошлых событиях.

Особенно важно запомнить:

мужской род: -ў (ён чытаў);
женский род: -ла (яна чытала);
средний род: -ла (яно чытала);
множественное число: -лі (яны чыталі);
глаголы движения имеют особые формы (ішоў, ехаў, вёз, нёс);
совершенный вид обозначает результат, несовершенный — процесс.

В следующем уроке мы перейдём к изучению повелительного наклонения (загаднага ладу), которое используется для выражения приказов, просьб и пожеланий.

← Предыдущий урок Урок 33 BY: Будучы час	Спіс урокаў	Следующий урок → Урок 35 BY: Загадны лад