Урок B1.7: Палітычны лад і дзяржаўныя органы

Навігацыя па ўроках (узровень В1–В2)
← Урок B1.6: Сімвалы Беларусі (герб, сцяг, гімн)	Спіс урокаў	Урок B1.8: Грамадства і яго сацыяльная структура →

Уводзіны

Разуменне палітычнага ладу і дзяржаўных органаў краіны — важная частка вывучэння мовы і культуры. На гэтым уроку мы разгледзім дзяржаўны лад Рэспублікі Беларусь, асноўныя галіны ўлады, функцыі прэзідэнта, парламента, урада і судовай сістэмы.

Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай, дзе кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт. Дзяржаўная ўлада ў краіне ажыццяўляецца на аснове Канстытуцыі, якая была прынята ў 1994 годзе і змянялася на рэферэндумах.

Да канца ўрока вы зможаце:

апісваць дзяржаўны лад Беларусі на беларускай мове;
называць галіны ўлады і іх функцыі;
тлумачыць ролю прэзідэнта, парламента і ўрада;
выкарыстоўваць палітычную лексіку ў мове;
параўноўваць палітычныя сістэмы.

Тэорыя

Дзяржаўны лад Беларусі

Дзяржаўны лад Рэспублікі Беларусь
Характарыстыка	Апісанне
Форма кіравання	Прэзідэнцкая рэспубліка
Кіраўнік дзяржавы	Прэзідэнт
Заканадаўчы орган	Парламент (Нацыянальны сход)
Выканаўчы орган	Савет Міністраў (Урад)
Судовая ўлада	Канстытуцыйны Суд, Вярхоўны Суд і іншыя суды

Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь

Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь
Дата прыняцця	Асаблівасці
15 сакавіка 1994 года	Прыняцце першай Канстытуцыі незалежнай Беларусі
1996, 2004, 2022 гады	Змяненні на рэферэндумах

Важна: Канстытуцыя з'яўляецца асноўным законам краіны. Яна вызначае дзяржаўны лад, правы і абавязкі грамадзян.

Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь

Прэзідэнт Рэспублікі Беларусі
Характарыстыка	Апісанне
Роля	Кіраўнік дзяржавы, гарант Канстытуцыі
Функцыі	Кіруе знешняй і ўнутранай палітыкай, прызначае кіраўнікоў органаў улады, з'яўляецца Вярхоўным Галоўнакамандуючым
Тэрмін паўнамоцтваў	5 гадоў

Парламент — Нацыянальны сход

Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь
Палата	Функцыі
Палата прадстаўнікоў	Заканадаўчая дзейнасць, прыняцце законапраектаў
Савет Рэспублікі	Адобрэнне законаў, кантроль за выкананнем

Важна: У Палату прадстаўнікоў абіраюцца 110 дэпутатаў. Савет Рэспублікі складаецца з прадстаўнікоў абласцей і горада Мінска.

Урад — Савет Міністраў

Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь
Характарыстыка	Апісанне
Роля	Выканаўчы орган дзяржаўнай улады
Кіраўнік	Прэм'ер-міністр
Функцыі	Арганізацыя выканання законаў, кіраванне эканомікай, сацыяльнай сферай

Судовая ўлада

Судовая ўлада
Орган	Функцыі
Канстытуцыйны Суд	Кантроль за адпаведнасцю законаў Канстытуцыі
Вярхоўны Суд	Судовая ўлада ў грамадзянскіх і крымінальных справах
Гаспадарчы Суд	Разгляд эканамічных спрэчак

Мясцовае самакіраванне

Мясцовае самакіраванне
Орган	Функцыі
Мясцовыя Саветы дэпутатаў	Прадстаўніцтва інтарэсаў грамадзян на мясцовым узроўні
Выканаўчыя камітэты	Кіраванне мясцовымі справамі

Палітычныя партыі

Палітычныя партыі
Партыя	Кірунак
Камуністычная партыя Беларусі	Сацыялістычны, прасавецкі
Партыя БНФ (Беларускі Народны Фронт)	Нацыянальна-дэмакратычны, апазіцыйны
Аб'яднаная грамадзянская партыя	Ліберальны, апазіцыйны

Прыклад расказу

Палітычны лад Беларусі (Политический строй Беларуси):

Рэспубліка Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай. Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт, які абіраецца на пяць гадоў. Прэзідэнт выконвае функцыі кіраўніка дзяржавы, гаранта Канстытуцыі і Вярхоўнага Галоўнакамандуючага. Заканадаўчая ўлада належыць парламенту — Нацыянальнаму сходу. Ён складаецца з двух палат: Палаты прадстаўнікоў і Савета Рэспублікі. Выканаўчая ўлада ажыццяўляецца Саветам Міністраў, які ўзначальвае прэм'ер-міністр. Судовая ўлада належыць судам. У Беларусі дзейнічаюць розныя палітычныя партыі. Галоўны закон краіны — Канстытуцыя, прынятая ў 1994 годзе.

Пытанні пра палітычны лад Беларусі

Пытанні пра палітычны лад Беларусі
Беларуская	Рускі пераклад
Якая форма кіравання ў Беларусі?	Какая форма правления в Беларуси?
Хто з'яўляецца кіраўніком дзяржавы?	Кто является главой государства?
З якіх палат складаецца парламент Беларусі?	Из каких палат состоит парламент Беларуси?
Які орган ажыццяўляе выканаўчую ўладу?	Какой орган осуществляет исполнительную власть?
Калі была прынята Канстытуцыя Беларусі?	Когда была принята Конституция Беларуси?

Практыкаванні (5 заданняў)

Заданне 1. Устаўце прапушчанае слова

Устаўце падыходнае слова па сэнсе:

Рэспубліка Беларусь з'яўляецца ... (президентской) рэспублікай.
Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца ... (президент).
Парламент Беларусі называецца ... (Национальное собрание).
Выканаўчую ўладу ажыццяўляе ... (Совет Министров).
Галоўны закон краіны — ... (Конституция).

Заданне 2. Перакладзіце на беларускую мову

Перакладзіце сказы на беларускую мову:

Республика Беларусь является президентской республикой.
Главой государства является президент.
Парламент Беларуси называется Национальное собрание.
Исполнительную власть осуществляет Совет Министров.
Главный закон страны — Конституция.

Заданне 3. Адкажыце на пытанні

Напішыце поўныя адказы на пытанні:

Якая форма кіравання ў Беларусі?
Хто з'яўляецца кіраўніком дзяржавы?
З якіх палат складаецца парламент Беларусі?
Які орган ажыццяўляе выканаўчую ўладу?
Калі была прынята Канстытуцыя Беларусі?

Заданне 4. Састаўце сказы з слоў

Састаўце правільныя сказы на беларускай мове:

рэспублікай / прэзідэнцкай / з'яўляецца / Беларусь.
дзяржавы / з'яўляецца / кіраўніком / прэзідэнт.
сход / парламент / Нацыянальны / называецца.
Міністраў / Савет / ўладу / ажыццяўляе / выканаўчую.
краіны / закон / Канстытуцыя / галоўны / з'яўляецца.

Заданне 5. Напішыце расказ пра палітычны лад Беларусі

Напішыце 7–10 сказаў пра палітычны лад Беларусі. Выкарыстоўвайце інфармацыю з урока: форма кіравання, прэзідэнт, парламент, Савет Міністраў, судовая ўлада, Канстытуцыя.

Адказы

Адказы да задання 1

Рэспубліка Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай.
Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт.
Парламент Беларусі называецца Нацыянальны сход.
Выканаўчую ўладу ажыццяўляе Савет Міністраў.
Галоўны закон краіны — Канстытуцыя.

Адказы да задання 2

Рэспубліка Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай.
Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт.
Парламент Беларусі называецца Нацыянальны сход.
Выканаўчую ўладу ажыццяўляе Савет Міністраў.
Галоўны закон краіны — Канстытуцыя.

Адказы да задання 3 (прыкладныя)

Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай.
Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт.
Парламент Беларусі складаецца з дзвюх палат: Палаты прадстаўнікоў і Савета Рэспублікі.
Выканаўчую ўладу ажыццяўляе Савет Міністраў.
Канстытуцыя Беларусі была прынята 15 сакавіка 1994 года.

Адказы да задання 4

Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай.
Прэзідэнт з'яўляецца кіраўніком дзяржавы.
Парламент называецца Нацыянальны сход.
Савет Міністраў ажыццяўляе выканаўчую ўладу.
Канстытуцыя з'яўляецца галоўным законам краіны.

Адказы да задання 5 (прыкладны тэкст)

Рэспубліка Беларусь з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай. Кіраўніком дзяржавы з'яўляецца прэзідэнт, які абіраецца на пяць гадоў. Прэзідэнт з'яўляецца гарантам Канстытуцыі і Вярхоўным Галоўнакамандуючым. Заканадаўчая ўлада належыць парламенту — Нацыянальнаму сходу. Ён складаецца з Палаты прадстаўнікоў і Савета Рэспублікі. Выканаўчую ўладу ажыццяўляе Савет Міністраў на чале з прэм'ер-міністрам. Судовая ўлада ажыццяўляецца судамі. Канстытуцыя Беларусі была прынята ў 1994 годзе. Яна з'яўляецца асновай дзяржаўнага ладу краіны.

Вывады

На гэтым уроку мы вывучылі палітычны лад і дзяржаўныя органы Беларусі. Вы даведаліся:

форму кіравання (прэзідэнцкая рэспубліка);
ролю прэзідэнта, парламента, урада;
структуру судовай улады;
значэнне Канстытуцыі;
палітычныя партыі.

Асабліва важна запомніць:

прэзідэнцкая рэспубліка – президентская республика;
Нацыянальны сход – Национальное собрание;
Савет Міністраў – Совет Министров;
Канстытуцыя – Конституция;
Палата прадстаўнікоў – Палата представителей;
Савет Рэспублікі – Совет Республики.

У наступным уроку мы разгледзім грамадства і яго сацыяльную структуру.

Навігацыя па ўроках (узровень В1–В2)
← Урок B1.6: Сімвалы Беларусі (герб, сцяг, гімн)	Спіс урокаў	Урок B1.8: Грамадства і яго сацыяльная структура →