Урок C1.8: Правы чалавека і іх абарона
Урок C1.8: Правы чалавека і іх абарона
| ← Урок C1.7: Міжнароднае права і яго роля ў сучасным свеце | Спіс урокаў | Урок C1.9: СМІ і іх роля ў фарміраванні грамадскай думкі → |
Уводзіны
Правы чалавека з'яўляюцца фундаментальнымі свабодамі і правамі, якія належаць кожнаму чалавеку ад нараджэння. Яны замацаваны ў міжнародных дакументах, такіх як Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека, і абараняюцца нацыянальным і міжнародным заканадаўствам. На гэтым уроку мы разгледзім паняцце правоў чалавека, іх класіфікацыю, механізмы абароны на нацыянальным і міжнародным узроўнях, а таксама сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі.
Разуменне правоў чалавека з'яўляецца асновай грамадзянскай свядомасці, дазваляе абараняць свае інтарэсы і ўдзельнічаць у дэмакратычных працэсах.
Да канца ўрока вы зможаце:
- аналізаваць паняцце і класіфікацыю правоў чалавека;
- тлумачыць механізмы іх абароны;
- ацэньваць сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі;
- выкарыстоўваць праваабарончую лексіку высокага ўзроўню;
- аргументавана абмяркоўваць праблемы ў галіне правоў чалавека.
Тэорыя
Паняцце і класіфікацыя правоў чалавека
Правы чалавека — гэта гарантаваныя дзяржавай і міжнародным правам магчымасці, якія забяспечваюць свабоднае развіццё асобы.
Асноўныя катэгорыі:
- грамадзянскія (права на жыццё, свабоду, недатыкальнасць);
- палітычныя (права на ўдзел у кіраванні, свабода слова);
- сацыяльна-эканамічныя (права на працу, адукацыю, ахову здароўя);
- культурныя (права на карыстанне роднай мовай).
Міжнародныя дакументы
| Дакумент | Год | Значэнне |
|---|---|---|
| Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека | 1948 | Базавы дакумент |
| Міжнародны пакт аб грамадзянскіх і палітычных правах | 1966 | Канкрэтызацыя |
| Міжнародны пакт аб сацыяльных, эканамічных і культурных правах | 1966 | Канкрэтызацыя |
| Канвенцыя аб правах дзіцяці | 1989 | Абарона дзяцей |
Механізмы абароны правоў чалавека
| Узровень | Механізм |
|---|---|
| Нацыянальны | Канстытуцыя, законы, суды, Упаўнаважаны па правах чалавека |
| Міжнародны | ААН, Еўрапейскі Суд па правах чалавека, міжнародныя арганізацыі |
Права на жыццё і свабоду
| Права | Апісанне |
|---|---|
| Права на жыццё | Недатыкальнасць, забарона смяротнага пакарання |
| Права на свабоду | Асабістая недатыкальнасць, забарона гвалту |
Свабода слова і сходаў
| Права | Абмежаванні |
|---|---|
| Свабода слова | Не павінна парушаць правы іншых |
| Свабода сходаў | Мірны характар, папярэдняе паведамленне |
Правы чалавека ў Беларусі
Беларусь ратыфікавала асноўныя міжнародныя дакументы ў галіне правоў чалавека. Аднак міжнародныя арганізацыі адзначаюць праблемы:
- абмежаванні свабоды слова;
- перашкоды для незалежных СМІ;
- парушэнні падчас выбараў;
- нездавальняючыя ўмовы ў турмах.
Еўрапейскі Суд па правах чалавека
Еўрапейскі Суд па правах чалавека (ЕСПЧ) разглядае скаргі грамадзян на парушэнне іх правоў. Беларусь не з'яўляецца членам Савета Еўропы, таму грамадзяне Беларусі не могуць звяртацца ў ЕСПЧ.
Аналітычны аспект
Праблемы абароны правоў чалавека ў Беларусі:
- неадпаведнасць нацыянальнага заканадаўства міжнародным стандартам;
- абмежаванні свабоды выказвання;
- ціск на праваабаронцаў.
Прыклад аналітычнага тэксту
Правы чалавека ў Беларусі: стан і перспектывы (Права человека в Беларуси: состояние и перспективы):
Беларусь ратыфікавала ўсе асноўныя міжнародныя дакументы ў галіне правоў чалавека. Канстытуцыя замацоўвае шырокі спектр правоў і свабод. Аднак на практыцы існуюць праблемы. Свабода слова абмежавана, незалежныя СМІ сутыкаюцца з ціскам. Праваабаронцы падвяргаюцца пераследу. Умовы ў месцах зняволення не адпавядаюць міжнародным стандартам. Для паляпшэння сітуацыі неабходна прывесці заканадаўства ў адпаведнасць з міжнароднымі нормамі, забяспечыць незалежнасць судоў і спыніць ціск на праваабаронцаў.
Пытанні для абмеркавання
| Беларуская | Рускі пераклад |
|---|---|
| Якія правы чалавека вы лічыце найбольш важнымі? | Какие права человека вы считаете наиболее важными? |
| Як абараняюцца правы чалавека ў Беларусі? | Как защищаются права человека в Беларуси? |
| Якія праблемы існуюць у галіне правоў чалавека ў Беларусі? | Какие проблемы существуют в области прав человека в Беларуси? |
Практыкаванні (5 заданняў)
Заданне 1. Устаўце прапушчанае слова
- Правы чалавека замацаваны ў ... (международных) дакументах.
- Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека была прынята ў ... (1948) годзе.
- Беларусь ратыфікавала ... (основные) міжнародныя дакументы.
- Свабода слова ў Беларусі ... (ограничена).
- Грамадзяне Беларусі не могуць звяртацца ў ... (Европейский Суд) па правах чалавека.
Заданне 2. Перакладзіце на беларускую мову
- Права человека закреплены в международных документах.
- Всеобщая декларация прав человека была принята в 1948 году.
- Беларусь ратифицировала основные международные документы.
- Свобода слова в Беларуси ограничена.
- Граждане Беларуси не могут обращаться в Европейский Суд по правам человека.
Заданне 3. Адкажыце на пытанні
- Якія правы чалавека вы лічыце найбольш важнымі?
- Як абараняюцца правы чалавека ў Беларусі?
- Якія праблемы існуюць у галіне правоў чалавека ў Беларусі?
- Якую ролю адыгрывае Упаўнаважаны па правах чалавека?
- Якія міжнародныя механізмы абароны правоў чалавека існуюць?
Заданне 4. Састаўце сказы з слоў
- дакументах / правы / у / замацаваны / чалавека / міжнародных.
- годзе / прынята / 1948 / дэкларацыя / была / у.
- ратыфікавала / Беларусь / дакументы / асноўныя.
- Беларусі / свабода / абмежавана / слова / у.
- ЕСПЧ / звяртацца / Беларусі / могуць / грамадзяне / у / не.
Заданне 5. Напішыце аналітычны тэкст
Напішыце аналітычны тэкст (10–12 сказаў) на адну з тэм:
- «Стан правоў чалавека ў Беларусі»
- «Роля міжнародных арганізацый у абароне правоў чалавека»
- «Свабода слова як фундаментальнае права чалавека»
Адказы
Адказы да задання 1
- Правы чалавека замацаваны ў міжнародных дакументах.
- Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека была прынята ў 1948 годзе.
- Беларусь ратыфікавала асноўныя міжнародныя дакументы.
- Свабода слова ў Беларусі абмежавана.
- Грамадзяне Беларусі не могуць звяртацца ў Еўрапейскі Суд па правах чалавека.
Адказы да задання 2
- Правы чалавека замацаваны ў міжнародных дакументах.
- Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека была прынята ў 1948 годзе.
- Беларусь ратыфікавала асноўныя міжнародныя дакументы.
- Свабода слова ў Беларусі абмежавана.
- Грамадзяне Беларусі не могуць звяртацца ў Еўрапейскі Суд па правах чалавека.
Адказы да задання 3 (прыкладныя)
- Найбольш важнымі з'яўляюцца права на жыццё, свабоду, слова і ўдзел у кіраванні.
- У Беларусі правы абараняюцца Канстытуцыяй, законамі і Упаўнаважаным па правах чалавека.
- Праблемы: абмежаванні свабоды слова, ціск на СМІ, умовы ў турмах.
- Упаўнаважаны па правах чалавека ажыццяўляе маніторынг і ўносіць прапановы па паляпшэнню сітуацыі.
- Міжнародныя механізмы: ААН, ЕСПЧ (для дзяржаў-членаў), міжнародныя арганізацыі.
Адказы да задання 4
- Правы чалавека замацаваны ў міжнародных дакументах.
- Дэкларацыя была прынята ў 1948 годзе.
- Беларусь ратыфікавала асноўныя дакументы.
- Свабода слова ў Беларусі абмежавана.
- Грамадзяне Беларусі не могуць звяртацца ў ЕСПЧ.
Адказы да задання 5 (прыкладны тэкст)
Стан правоў чалавека ў Беларусі з'яўляецца прадметам увагі міжнародных арганізацый. Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь замацоўвае шырокі спектр правоў і свабод, аднак іх рэалізацыя сутыкаецца з праблемамі. Свабода слова і сходаў абмежаваныя законамі. Незалежныя СМІ сутыкаюцца з ціскам. Праваабаронцы падвяргаюцца пераследу. Міжнародныя арганізацыі рэгулярна адзначаюць парушэнні правоў чалавека. Урад прымае меры, але яны недастатковыя. Для паляпшэння сітуацыі неабходна прывесці заканадаўства ў адпаведнасць з міжнароднымі нормамі, забяспечыць незалежнасць судоў і спыніць пераслед праваабаронцаў.
Вывады
На гэтым уроку мы разгледзелі правы чалавека і іх абарону. Вы даведаліся:
- паняцце і класіфікацыю правоў чалавека;
- міжнародныя дакументы;
- механізмы абароны;
- сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі.
| ← Урок C1.7: Міжнароднае права і яго роля ў сучасным свеце | Спіс урокаў | Урок C1.9: СМІ і іх роля ў фарміраванні грамадскай думкі → |