Урок B1.4: Старонкі гісторыі Беларусі
Урок B1.4: Старонкі гісторыі Беларусі
| ← Урок B1.3: Славутасці і прыродныя запаведнікі | Спіс урокаў | Урок B1.5: Беларусь у XX стагоддзі → |
Уводзіны
Гісторыя Беларусі налічвае больш за тысячу гадоў. Яна багатая на драматычныя падзеі, вайны, паўстанні і культурныя ўзлёты. На гэтым уроку мы разгледзім асноўныя этапы гісторыі Беларусі: ад старажытных часоў да сённяшняга дня.
Разуменне гістарычных працэсаў дапаможа вам лепш зразумець сучасную Беларусь, яе культуру, менталітэт і палітычнае развіццё. Гістарычная спадчына Беларусі з'яўляецца важнай часткай агульнаеўрапейскай гісторыі.
Да канца ўрока вы зможаце:
- расказваць пра асноўныя этапы гісторыі Беларусі;
- называць важнейшыя гістарычныя падзеі і дзеячаў;
- выкарыстоўваць гістарычную лексіку ў мове;
- разумець уплыў гісторыі на сучасны стан краіны;
- абмяркоўваць гістарычныя тэмы на беларускай мове.
Тэорыя
Старажытная Беларусь
| Перыяд | Падзеі | Асаблівасці |
|---|---|---|
| IX–XIII стст. | Утварэнне Полацкага княства | Першая дзяржава на тэрыторыі Беларусі |
| 862 год | Першае згадванне Полацка | У летапісах |
| 988 год | Хрышчэнне Русі | Прыняцце хрысціянства |
| XI стагоддзе | Росквіт Полацкага княства | Культурны і эканамічны ўзлёт |
Важныя асобы:
- *Усяслаў Полацкі (Чарадзей)* – князь полацкі, легендарная асоба, згадваецца ў «Слове аб палку Ігаравым».
- *Ефрасіння Полацкая* – асветніца, святая, заснавальніца манастыроў.
Вялікае Княства Літоўскае
| Перыяд | Падзеі | Асаблівасці |
|---|---|---|
| XIII–XVI стст. | Уваходжанне беларускіх зямель у склад ВКЛ | Стварэнне магутнай дзяржавы |
| 1385 год | Крэўская унія | Злучэнне ВКЛ і Польшчы |
| 1569 год | Люблінская унія | Стварэнне Рэчы Паспалітай |
| 1517–1519 гг. | Друкарская дзейнасць Францыска Скарыны | Пераклад Бібліі на старабеларускую мову |
Важна: Вялікае Княства Літоўскае было адной з найбуйнейшых дзяржаў Еўропы. Беларуская мова была дзяржаўнай мовай ВКЛ.
Рэч Паспалітая і падзелы
| Перыяд | Падзеі | Асаблівасці |
|---|---|---|
| 1569–1795 гг. | Існаванне Рэчы Паспалітай | Аб'яднанне Польшчы і ВКЛ |
| 1772, 1793, 1795 гг. | Падзелы Рэчы Паспалітай | Тэрыторыя Беларусі адышла да Расійскай імперыі |
| 1794 год | Паўстанне Тадэвуша Касцюшкі | Барацьба за незалежнасць |
Беларусь у складзе Расійскай імперыі
| Перыяд | Падзеі | Асаблівасці |
|---|---|---|
| 1795–1917 гг. | Беларусь у складзе Расіі | Адміністрацыйныя змены, русіфікацыя |
| 1863 год | Паўстанне пад кіраўніцтвам Каліноўскага | Барацьба за нацыянальнае вызваленне |
| 1905–1907 гг. | Рэвалюцыя ў Расіі | Узнікненне беларускага нацыянальнага руху |
Беларуская Народная Рэспубліка
| Год | Падзея | Значэнне |
|---|---|---|
| 1918 | Абвяшчэнне БНР | Першая спроба стварэння незалежнай беларускай дзяржавы |
| 1919 | Скасаванне БНР | Устанаўленне савецкай улады |
Беларусь у савецкі перыяд
| Перыяд | Падзеі | Асаблівасці |
|---|---|---|
| 1919 | Утварэнне ССРБ | Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусь |
| 1922 | Уваходжанне ў склад СССР | Беларусь у савецкай дзяржаве |
| 1941–1945 | Вялікая Айчынная вайна | Акупацыя, партызанскі рух |
| 1945 | Уваходжанне ў ААН | Беларусь стала членам-заснавальнікам ААН |
Важна: У гады Вялікай Айчыннай вайны Беларусь страціла кожнага трэцяга жыхара. Гэта трагедыя, якая пакінула глыбокі след у памяці народа.
Сучасная Беларусь
| Год | Падзея | Значэнне |
|---|---|---|
| 1991 | Распад СССР, абвяшчэнне незалежнасці | Стварэнне Рэспублікі Беларусь |
| 1994 | Прыняцце Канстытуцыі | Устанаўленне дзяржаўнага ладу |
| 1996 | Рэферэндум | Змяненне Канстытуцыі |
Гістарычныя дзеячы Беларусі
| Імя | Перыяд | Дзейнасць |
|---|---|---|
| Ефрасіння Полацкая | XII стагоддзе | Асветніца, святая |
| Усяслаў Чарадзей | XI стагоддзе | Князь полацкі |
| Францыск Скарына | XVI стагоддзе | Першадрукар, асветнік |
| Мікола Гусоўскі | XVI стагоддзе | Паэт, мысляр |
| Тадэвуш Касцюшка | XVIII стагоддзе | Кіраўнік паўстання |
| Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч | XIX стагоддзе | Пісьменнік, драматург |
| Янка Купала | XX стагоддзе | Паэт, класік беларускай літаратуры |
| Якуб Колас | XX стагоддзе | Паэт, пісьменнік |
Прыклад расказу
Старонкі гісторыі Беларусі (Страницы истории Беларуси):
Гісторыя Беларусі пачынаецца з старажытных часоў. У IX стагоддзі ўзнікла Полацкае княства — першая дзяржава на тэрыторыі Беларусі. У XI стагоддзі Полацк перажываў свой росквіт. У XIII–XVI стагоддзях беларускія землі ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага. Гэта была магутная дзяржава, дзе беларуская мова была дзяржаўнай. У 1569 годзе была створана Рэч Паспалітая. Пазней, у канцы XVIII стагоддзя, Беларусь увайшла ў склад Расійскай імперыі. У XX стагоддзі Беларусь перажыла дзве сусветныя вайны. У 1991 годзе Беларусь стала незалежнай дзяржавай. Гісторыя Беларусі — гэта гісторыя барацьбы за свабоду і нацыянальную ідэнтычнасць.
Пытанні пра гісторыю Беларусі
| Беларуская | Рускі пераклад |
|---|---|
| Калі ўзнікла Полацкае княства? | Когда возникло Полоцкое княжество? |
| Што такое Вялікае Княства Літоўскае? | Что такое Великое Княжество Литовское? |
| Калі Беларусь увайшла ў склад Расійскай імперыі? | Когда Беларусь вошла в состав Российской империи? |
| Якая падзея адбылася ў 1991 годзе? | Какое событие произошло в 1991 году? |
| Якіх гістарычных дзеячаў Беларусі вы ведаеце? | Каких исторических деятелей Беларуси вы знаете? |
Практыкаванні (5 заданняў)
Заданне 1. Устаўце прапушчанае слова
Устаўце падыходнае слова па сэнсе:
- У IX стагоддзі ўзнікла ... (Полоцкое) княства.
- У XIII–XVI стагоддзях беларускія землі ўваходзілі ў склад ... (Великого Княжества Литовского).
- У 1569 годзе была створана ... (Речь Посполитая).
- У 1991 годзе Беларусь стала ... (независимой) дзяржавай.
- ... (Францыск Скарына) быў першадрукаром і асветнікам.
Заданне 2. Перакладзіце на беларускую мову
Перакладзіце сказы на беларускую мову:
- В IX веке возникло Полоцкое княжество.
- В XIII–XVI веках белорусские земли входили в состав Великого Княжества Литовского.
- В 1569 году была создана Речь Посполитая.
- В 1991 году Беларусь стала независимым государством.
- Франциск Скорина был первопечатником и просветителем.
Заданне 3. Адкажыце на пытанні
Напішыце поўныя адказы на пытанні:
- Калі ўзнікла Полацкае княства?
- Што такое Вялікае Княства Літоўскае?
- Калі Беларусь увайшла ў склад Расійскай імперыі?
- Якая падзея адбылася ў 1991 годзе?
- Якіх гістарычных дзеячаў Беларусі вы ведаеце?
Заданне 4. Састаўце сказы з слоў
Састаўце правільныя сказы на беларускай мове:
- стагоддзі / Полацкае / узнікла / IX / княства / у.
- склад / Вялікага / беларускія / Княства / Літоўскага / у / землі / уваходзілі.
- 1569 / Рэч / створана / годзе / у / Паспалітая / была.
- 1991 / незалежнай / Беларусь / стала / годзе / у / дзяржавай.
- першадрукаром / Скарына / Францыск / і / быў / асветнікам.
Заданне 5. Напішыце расказ пра гісторыю Беларусі
Напішыце 7–10 сказаў пра гісторыю Беларусі. Выкарыстоўвайце інфармацыю з урока: Полацкае княства, Вялікае Княства Літоўскае, Рэч Паспалітая, Расійская імперыя, незалежнасць.
Адказы
Адказы да задання 1
- У IX стагоддзі ўзнікла Полацкае княства.
- У XIII–XVI стагоддзях беларускія землі ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага.
- У 1569 годзе была створана Рэч Паспалітая.
- У 1991 годзе Беларусь стала незалежнай дзяржавай.
- Францыск Скарына быў першадрукаром і асветнікам.
Адказы да задання 2
- У IX стагоддзі ўзнікла Полацкае княства.
- У XIII–XVI стагоддзях беларускія землі ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага.
- У 1569 годзе была створана Рэч Паспалітая.
- У 1991 годзе Беларусь стала незалежнай дзяржавай.
- Францыск Скарына быў першадрукаром і асветнікам.
Адказы да задання 3 (прыкладныя)
- Полацкае княства ўзнікла ў IX стагоддзі.
- Вялікае Княства Літоўскае — гэта магутная дзяржава, якая існавала ў XIII–XVI стагоддзях і ўключала беларускія землі.
- Беларусь увайшла ў склад Расійскай імперыі ў канцы XVIII стагоддзя пасля падзелаў Рэчы Паспалітай.
- У 1991 годзе Беларусь стала незалежнай дзяржавай пасля распаду СССР.
- Я ведаю Францыска Скарыну, Янку Купалу, Якуба Коласа, Тадэвуша Касцюшку.
Адказы да задання 4
- У IX стагоддзі ўзнікла Полацкае княства.
- Беларускія землі ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага.
- У 1569 годзе была створана Рэч Паспалітая.
- У 1991 годзе Беларусь стала незалежнай дзяржавай.
- Францыск Скарына быў першадрукаром і асветнікам.
Адказы да задання 5 (прыкладны тэкст)
Гісторыя Беларусі мае глыбокія карані. У IX стагоддзі ўзнікла Полацкае княства — першая дзяржава на тэрыторыі Беларусі. У XIII–XVI стагоддзях беларускія землі ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага, дзе беларуская мова была дзяржаўнай. У 1569 годзе была створана Рэч Паспалітая. У канцы XVIII стагоддзя Беларусь увайшла ў склад Расійскай імперыі. У XX стагоддзі Беларусь перажыла Першую і Другую сусветныя вайны. Пасля распаду СССР у 1991 годзе Беларусь стала незалежнай дзяржавай. Гістарычная спадчына Беларусі — гэта яе багатая культура і традыцыі. Я ганаруся гісторыяй сваёй краіны.
Вывады
На гэтым уроку мы вывучылі асноўныя этапы гісторыі Беларусі. Вы даведаліся:
- старажытную гісторыю і Полацкае княства;
- Вялікае Княства Літоўскае і яго значэнне;
- Рэч Паспалітую і падзелы;
- Беларусь у складзе Расійскай імперыі;
- БНР і савецкі перыяд;
- сучасную незалежную Беларусь.
Асабліва важна запомніць:
- Полацкае княства – Полоцкое княжество;
- Вялікае Княства Літоўскае – Великое Княжество Литовское;
- Рэч Паспалітая – Речь Посполитая;
- незалежная дзяржава – независимое государство;
- Францыск Скарына – Франциск Скорина.
У наступным уроку мы разгледзім гісторыю Беларусі ў XX стагоддзі.
| ← Урок B1.3: Славутасці і прыродныя запаведнікі | Спіс урокаў | Урок B1.5: Беларусь у XX стагоддзі → |